Heilig huisje

Na 679 pagina’s inleidingen, doel- en probleemstellingen, onderzoeksverslagen, analyses, conclusies en samenvattingen is het financiële platform CentiQ er helemaal uit. Gedrag, vaardigheden en kennis van de financiële consument zijn geïnventariseerd en gecategoriseerd, het onderwijs en de docenten zijn op het overbrengen van financiële kennis gescreend, alle financiële consumenteninformatie is onder de loep genomen, het effect van budgetteren is gemeten en tien dikke rapporten zijn half juni, samen met het Actieplan ‘wijzer in geldzaken’, aangeboden aan de Tweede Kamer.

Dit alles moet zorgen dat de consument zich financieel beter redt. Daar zit nu flink de klad in. Volgens de studie Financieel inzicht van Nederlanders kan 41 procent een forse inkomensdaling of uitgave niet opvangen, en komt één op de tien landgenoten elke maand geld tekort.

Hoe je ervoor staat, hangt af van je financiële type. De onderzoekers creëerden er zeven. De groep financieel onbekommerden (15 procent) heeft nergens last van. Deze welvarende ouderen kunnen prima rondkomen en sparen, snappen veel van geldzaken, maar zijn er weinig mee bezig. Ook op rozen zitten de financieel ambitieuzen (17 procent). Deze jongere personen kunnen uitstekend verdienen, rondkomen, sparen en geld beheren. Dat geldt iets minder voor de financieel degelijken (14 procent). Toch komen deze op zekerheid gestelde 55-plussers behoorlijk rond, al kunnen ze niet veel sparen.

Minder florissant is het leven van de financieel onzekeren (16 procent). Deze twijfelende veertigers en vijftigers snappen weinig van geld en hebben vaak spijt van financiële keuzes. Nog tobberiger zijn financieel zoekenden (18 procent, veel vrouwen). Rondkomen en sparen is een probleem, al zoekt men actief naar informatie.

Ronduit moeilijk zitten de financieel laconieken (15 procent, weer veel vrouwen). Men ontbeert financieel inzicht en bulkt van de schulden, maar doet daar weinig aan. Slechts één categorie is slechter bedeeld: de financieel ongeletterden (5 procent). Deze (vaak) jongeren hebben gebrek aan opleiding, inkomen, kennis en vermogen. Het enige waarin ze grossieren is schuld.

CentiQ heeft ook uitgepuzzeld welk gedrag geldzaken op de rails houdt. Je moet de boel organiseren, geen impulsaankopen doen, rekeningen op tijd betalen en liever sparen dan lenen. Hordes Nederlanders hebben daar lak aan. 38 procent is ongeorganiseerd, eenderde betaalt rekeningen soms of vaak te laat, 27 procent koopt dingen zonder er geld voor te hebben en 17 procent spendeert liever op krediet dan te sparen.

En wat gaan we hieraan doen? CentiQ oppert vier dingen: meer media-aandacht voor verstandig financieel gedrag, betere voorlichting, onderwijs en training van consumenten, meer markttransparantie en handige hulpmiddelen om financieel te beslissen. Kortom: meer informatie.

De diagnose is juist; de oplossing fout. Want waarom kopen we dingen zonder geld, lenen we liever dan te sparen, betalen we te laat en komen we geld tekort? Niet door informatiegebrek, maar doordat krediet verleidelijk, gemakkelijk en peperduur is.

Dáár zou CentiQ iets aan moeten doen, maar dat gaat niet gebeuren. CentiQ bevat niet slechts wetenschappers en consumentenorganisaties, maar ook overheidsdienaren, banken, verzekeraars en tussenpersonen. Voor geldbedrijven is consumptief krediet een markt met 2,5 miljard euro winst per jaar. Voor de overheid is het een aanjager van kooplust en economische groei. Zelfs voor onderzoekers kan krediet een heilig huisje zijn, want 46 procent van Nederland ís kredietconsument. Ook CentiQ-medewerkers staan dus rood of hebben hun auto met een lening betaald.

Zíj zullen zich er wel mee redden, maar hun categorieën zoekenden en onzekeren raken steeds verder in het nauw. De laconieken en ongeletterden verkeren al in een permanente kredietcrisis. We hebben ze reddeloos verloren laten gaan.