Campagne ex-bisschop eindigt met bendegeweld

De moord op drie jongens in een favela in Rio de Janeiro ontketende een politiek schandaal. Hoe een zingende, diepgelovige senator burgemeester probeert te worden.

Marcelo Crivella is een verdienstelijk zanger. Zijn laatste cd, Pai (Vader), deed weliswaar maar 200.000 exemplaren, maar hij heeft ook wel eens plaatjes gemaakt waarvan er meer dan een miljoen over de toonbank gingen. Zoals de cd Boodschapper van Solidariteit, gelanceerd in 1999. Toen werd hij ook wel eens de zingende bisschop genoemd.

Tot 2002 was Crivella (1957) namelijk bisschop (bispo) van de snelst groeiende kerk van Brazilië, de Igreja Universal do Reino de Deus (Universele kerk van het Koninkrijk Gods), de evangelische kerk van de omstreden voorganger Edir Macedo. Maar de afgelopen zes jaar is Crivella vooral bezig met zijn politieke carrière als senator in de Braziliaanse hoofdstad Brasília.

Sinds vorige week weet ook iedereen dat Crivella de nieuwe burgermeester van Rio de Janeiro wil worden, alleen is het verkiezingstribunaal van de deelstaat niet zo te spreken over zijn wijze van campagnevoeren.

Op televisie en in de kranten verschenen de afgelopen dagen afbeeldingen van een pamflet van Crivella en ‘zijn’ renovatieproject ‘Sociaal Cement’ in de sloppenwijk Morro da Providência. In deze sloppenwijk worden, op initiatief van Crivella, ruim 700 woningen gerenoveerd, met geld afkomstig uit een potje van de Braziliaanse overheid.

De ruim zes miljoen euro die met het project is gemoeid, is vrijgegeven door het Ministerie van Steden. Om de renovatie in goede banen te leiden, regelde Crivella ook dat het Braziliaanse leger in de sloppenwijk, waar drugsbendes actief zijn, werd gestationeerd. Een opmerkelijke regeling, omdat de politie er normaal gesproken verantwoordelijk is voor de rechtshandhaving.

Vervolgens zouden medewerkers van de senator een deal hebben gesloten met de bendes in de sloppenwijk: als jullie het project en de militairen met rust laten, dan laten wij jullie ook met rust. En zo konden de zogeheten traficantes van de favela rustig verder gaan met illegale praktijken, terwijl de militairen niet hoefden te vrezen voor een gewelddadige confrontatie met de drugsbendes. Het project begon eind vorig jaar en zou volgens de planning eind dit jaar af zijn, rond de periode van de burgemeesterverkiezingen in Rio de Janeiro.

Maar deze maand ging er iets fout. Op een zaterdagochtend hield een patrouille van het leger in de sloppenwijk drie jongemannen aan, van 17, 20 en 24 jaar. Die kwamen net terug van een zogeheten baile funk-feest. De betrokken luitenant, een twintiger, besloot om onduidelijke redenen (gespeculeerd wordt geld, of een lesje leren) hen te arresteren.

De militairen leverden de drie jongemannen daarna af bij Morro da Mineira. In deze sloppenwijk, vaak geteisterd door geweld, maakt een andere rivaliserende drugsbende de dienst uit. Voor een onbekend bedrag zouden de soldaten de drie jongens hebben verkocht aan de bende van Da Mineira. Zonder enige terughoudendheid werden de drie jongenmannen daarna afgemaakt.

Eentje had 26 kogels in zijn lichaam, een andere 19, terwijl de derde met een enkel schot was omgebracht. Ze waren eerst ook nog gemarteld.

Nadat hun lijken op een vuilnisbelt in een ander deel van de stad waren gevonden, barstte het schandaal los. Onder aanvoering van een van de moeders gingen de bewoners van de sloppenwijk Da Providência massaal de straten op, om te protesteren tegen de dood van hun jongens. Een landelijke rel was geboren.

Gouverneur Sérgio Cabral van Rio de Janeiro was er snel bij om de betrokken militairen af te doen als marginalen. Nelson Jobim, minister van Defensie, bezocht de favela en sprak met de ouders van de slachtoffers. De schijnwerpers richtten zich echter ook op het project: wie zat daar achter en waarom waren er militairen gestationeerd?

Het leger is inmiddels vertrokken na het rumoer en de protesten. Deze week besloot het verkiezingstribunaal van de deelstaat Rio de Janeiro dat de bouwwerken zijn gebruikt als propaganda voor de campagne van Marcelo Crivella.

Resultaat: Crivella mag geen pamfletten meer uitdelen met foto’s van hem en het project. Want het is uiteindelijk niet een privéproject van een senator, maar gewoon een van de overheid. De renovatie moet bovendien worden stopgezet.

Zo betalen de bewoners van de Morro da Providência een hoge prijs voor een uit de hand gelopen politiek spel. Eerst de dood van de drie jongens en nu het voorlopige einde van de renovatie. Het gevolg: tal van huizen blijven onbewoonbaar, omdat die nog midden in de verbouwing zitten. Vervelend voor de bewoners, die geen andere plek hebben om naar toe te gaan. Maar ook valt er werkgelegenheid weg, voor meer dan 150 bouwvakkers uit de wijk.

En Crivella? Die betreurde het besluit van het verkiezingstribunaal. Maar verder zijn de consequenties voor hem beperkt. Hij krijgt waarschijnlijk op zijn hoogst een boete.