Steeds meer deukjes in de reputatie van Deloitte

Deloitte hoeft een plotseling opgedoken rapport in het schandaal bij Ahold niet openbaar te maken.

Maar dat lijkt een schijnoverwinning.

Een accountantskantoor dat, geheel onwetend, verzeild raakte in een bizarre boekhoudaffaire met verzwegen side letters. Dat was de rol die Deloitte graag had willen spelen in de strafrechtelijke nasleep van het schandaal rond supermarktketen Ahold. En in die lijn klonk ook steeds de boodschap die de huisaccountant van het supermarktconcern naar buiten bracht: wij wisten van niets, wij deden ons werk zo goed als het kon.

Maar in de geloofwaardigheid van die opstelling zijn de afgelopen jaren steeds meer scheurtjes gekomen. Dat bleek al eerder, tijdens de rechtszaak tegen vier voormalige Ahold-bestuurders. Hoewel het Openbaar Ministerie (OM) toen concludeerde dat de accountant was opgelicht omdat de beruchte side letters geheim waren gehouden, was justitie ook kritisch: het kantoor had beroepsmatig steken laten vallen.

Deloitte „veerde” te veel mee, legde te weinig schriftelijk vast en trad niet doortastend genoeg op toen de gewraakte side letters boven tafel kwamen. Toen Deloitte er bovendien achterkwam dat Ahold een side letter had verzwegen, trapte de accountant niet op de rem, maar stemde ermee in dat Ahold met aangepaste versies van dat contract kwam om de boel te repareren. Volgens justitie zorgde dat ervoor dat de fraude niet meteen uitkwam. Invloeden van buitenaf zorgden er uiteindelijk voor dat Deloitte zijn handen van de side letter-affaire aftrok; dat deed de accountant „niet uit eigener beweging”, aldus het OM. Deloitte werd weliswaar niet vervolgd, maar het OM maakte wel een tuchtklacht aanhangig.

Afgelopen weken, tijdens de behandeling van het hoger beroep kreeg de zaak een nieuwe wending. Deloitte kwam, naar eigen zeggen „zeer onlangs”, een concept van een onderzoeksrapport tegen in de computer van het hoofd juridische zaken. De accountant stelde justitie hier 12 juni van op de hoogte. Het rapport was opgesteld door de Amerikaanse advocaat van Deloitte en ging over de manier waarop Ahold dochterbedrijven in de resultaten verantwoordde, de kern waar het boekhoudschandaal om draait. Volgens een woordvoerder van Deloitte stond in de begeleidende mail van het rapport de strikte aanwijzing aan het hoofd juridische zaken de informatie niet te delen: „Hij heeft het rapport niet eens gelezen. De inhoud van het rapport is dan ook niet binnen Deloitte bekend.”

Het OM was not amused. Hoe was het mogelijk dat er nu nog onbekende documenten boven water kwamen? En dat terwijl Justitie meermalen om alle stukken had gevraagd. Pijnlijk voor Deloitte. Pijnlijk ook voor Roger Dassen, een van de direct verantwoordelijke accountants op het Ahold-dossier en inmiddels opgeklommen tot bestuursvoorzitter. Dassen heeft steeds gezegd dat de geheimhoudingsplicht van de accountant een „blok aan het been” was: hij zou graag meer informatie willen delen met justitie, maar de beroepsregels verboden hem dat. Nu er een ‘nieuw’ rapport bleek te bestaan, beriep Dassen zich op het verschoningsrecht. Dat is volgens een Deloitte-woordvoerder iets anders dan de geheimhoudingsplicht: „Het gaat hier om twee totaal verschillende zaken. Het algemeen belang is ermee gediend dat wat je aan je advocaat vertelt geheim kan blijven. Dat is heel wat anders dan de beroepsregels die ons verbieden te veel te zeggen over onze cliënten.”

De raadslieden van de verdachten grepen de kwestie aan om te speculeren op ontlastend materiaal voor hun cliënten. Of dat zo is valt te bezien. De handelwijze van de accountant is niet per definitie verbonden met de strafrechtelijke verwijten die het OM de verdachten maakt. Meer voor de hand ligt dat het rapport duidelijkheid geeft over de discussie die er destijds binnen de Deloitte-organisatie werd gevoerd over de zeggenschap en het gebruik van side letters. Naar verluidt waren de Amerikaanse accountants daar kritischer over dan hun Nederlandse collega’s. Voorlopig zal het evenwel allemaal niet bekend worden, want het hof honoreerde gisteren het beroep van Deloitte op het verschoningsrecht. Dat lijkt een pyrrusoverwinning. Want het beeld dat het bedrijf zaken achterhoudt om zijn eigen straatje schoon te vegen wordt nog maar eens versterkt. De accountant wilde zo ver mogelijk van het Ahold-schandaal wegblijven. Maar ondertussen lijkt het erop dat Deloitte, vier jaar na dato, steeds meer uit te leggen heeft.

Lees de reconstructie van de Ahold-zaak op nrc.nl/ahold