Gevaarlijk denken

Voorstanders van positief denken zeggen: het glas is niet half leeg maar half vol. Maar is een half vol glas niet automatisch ook half leeg? Het is dus allebei waar: er is veel goeds, maar ook veel kwaads te ontdekken in de wereld, in anderen en onszelf. Positief denken betekent dat je je probeert te concentreren op het halfvolle glas, dus op de goeie dingen in de wereld, in anderen en onszelf.

Dat proberen te concentreren op de goeie dingen is noodzakelijk, want als we niet bewust zijn, concentreren we ons op de negatieve dingen. De menselijke natuur zit namelijk zo in elkaar: onze angstige instincten willen ons in leven houden door zich te concentreren op de slechte dingen. Vergeet de goeie want alleen die slechte dingen kunnen ons in (levens)gevaar brengen.

Maar waarom zou je dan toch al die moeite doen om positief te denken? Als je vooral die negatieve dingen ziet, leef je in een vijandige wereld met mensen die jou te slim af zijn en dingen van je willen afpakken. Je ziet je leven als een wedstrijd met maar één winnaar (en dus veel verliezers). Gevolg: je bent constant angstig, gestrest, jaloers en boos als je weer kutdingen ziet gebeuren – niet verrassend, want daar concentreer je je op.

Het beste boek hierover is Learned Optimism van Martin Seligman die adviseert om onszelf te vragen: 1) in hoeverre is je tegenslag tijdelijk?; 2) is je tegenslag echt jouw schuld? en (3) wat gaat er allemaal wél goed? Optimisten zien zó het nut van vechten bij tegenslagen, terwijl pessimisten denken ‘zie je wel’ en zich erbij neerleggen. Pessimisten zijn vaak dramaqueens die overdrijven en daar pervers van genieten.

Optimisten staan op bij dezelfde tegenslagen waar pessimisten bij blijven liggen. Dus niet de tegenslagen, maar de manier hoe je denkt is verantwoordelijk voor wat je ziet, hoe je je voelt, voor humeuren, apathie, buikpijn, hartinfarcten, depressies en zelfmoord. En voor klein, groot en fenomenaal succes. Wees dus uiterst voorzichtig met hoe je denkt.

Het denken dat ons wil behoeden voor gevaar is gevaarlijk.

Televisiemaker François de Waal is op zoek naar no-nonsense spiritualiteit.