Evenwichtige sancties

Het uitzetten van illegale vreemdelingen binnen de Europese Unie heeft iets weg van het verplaatsen van stof in een textielfabriek. Of van hozen in een lekkend schip. Het geeft de illusie van activiteit, het resultaat is (even) zichtbaar, waarna het stof weer neerdwarrelt of het waterpeil zich herstelt.

Hetgeen niet wegneemt dat het wel moet gebeuren. Zo niet dan dreigen de legalen immers hun privileges te verliezen omdat illegalen langzaam maar zeker in voldongen feiten veranderen, aan wie fatsoenshalve geen vergunning geweigerd meer kan worden.

Daarom dient de positie van de legale inwoner te worden verdedigd. Bijvoorbeeld door het de ongewenste vreemdeling binnen de normen van de rechtsstaat zo moeilijk mogelijk te maken. Tussen de EU-lidstaten bestaat immers ook vrij verkeer van illegalen en ook concurrentie in vestigingsklimaat. Of beter gezegd in pak- en opsluitkans.

Op dit Europese speelveld tracht Nederland z’n marktaandeel illegalen uit de hele wereld zo klein mogelijk te houden. Deze maand presenteerde staatssecretaris Albayrak (Justitie, PvdA) nieuwe beheersmaatregelen.

Het beleid is vooral bedoeld om een nieuwe pardonmaatregel te voorkomen, althans zo lang mogelijk uit te stellen. De dijken gaan hier en daar dus een stukje omhoog, met enige bescheiden stelselwijzigingen en wat extra repressie voor criminele illegalen. Over het geheel zien die maatregelen er evenwichtig uit. Er is zowel gekozen voor het eerder opsluiten van criminele illegalen als voor het investeren van meer tijd en moeite bij de eerste aanvraag. Daardoor kan de kwaliteit van de procedure omhoog, verbetert de communicatie en is er enig uitzicht op kortere procedures.

Albayrak doet dit onder het motto ‘Uitzetten of vastzetten’. Maar de werkelijkheid is toch anders: namelijk ‘uitzetten indien mogelijk’ en ‘vastzetten zolang de rechter dat toelaat’. Bijna vijftig procent van de ‘illegalen’ die nu al in bewaring wordt gesteld, staat na kortere of langere tijd bovendien weer op de Hollandse keien, met de hulpeloze opdracht zichzelf maar uit te zetten. Dat zal niet veranderen door meer illegalen nog eerder in te sluiten.

Behalve de stok houdt het kabinet illegalen gelukkig ook een wortel voor. Er zijn terugkeerpremies beschikbaar, herintegratieprojecten in landen van herkomst en microkredieten. Deze vorm van noodhulp verdient steun.

Insluiten van vreemdelingen moet intussen altijd een noodmaatregel blijven, waarop scherpe rechterlijke controle is vereist. Deze week ging de Raad van State onverwachts mee met de Groningse bestuursrechter die het vastzetten van 140 Chinese asielzoekers zwak onderbouwd vond. In de nieuwe regels kunnen illegalen al worden ingesloten als ze niets meer op hun geweten hebben dan dat ze hun verzoek voor de tweede keer hebben ingediend. Procedures ‘stapelen’ is inderdaad ergerlijk. Maar het is geen misdrijf. Vrijheidsberoving is daarvoor dus een te zware sanctie.