De uitdaging van het improviseren

Acteurs worden met een opdracht voor het blok gezet in de serie De vloer op.

De improvisaties stimuleren hen tot het uiterste te gaan en hun grenzen te verkennen.

In De vloer op worden zinnen uitgesproken als: „Er staan misschien drie goede hoofdstukken in de bijbel. En die zijn allemaal al verfilmd.” (Johnny de Mol in ‘Vader en Zoon’), „Ik had me echt geil aangekleed. En jij lachte me gewoon keihard uit.” (Saskia Temmink in ‘Het was een leuk kind’) en „Zou jij kijken naar de tv als je broer zelfmoord pleegt?” (Gijs Scholten van Aschat in ‘Het laatste Big-Brothertaboe’). Acteurs worden met een opdracht voor het blok gezet: maken zij er een hilarische of schrijnende scène van, of verdwijnt de poging in de prullenbak? Vanavond begint het zevende seizoen van het gestaag in populariteit toenemende programma.

Nee, verzekert regisseur Peter de Baan, de acteurs van De vloer op weten vooraf helemaal niets van de opdrachten die ze van hem krijgen. „Ze moeten die doodsangst hebben. Ze moeten het aanvankelijk vervloeken dat ze hebben toegezegd. Juist door die totale onwetendheid werkt het. Het hangt volledig van henzelf af. En van hun tegenspeler. Als ik tevoren iets over de inhoud zou verklappen, zou het die magie verliezen.”

De afspraak is dat de acteur niet uit zichzelf mag stoppen. De Baan: „Dat bepaal ik. Ik kan ook tussentijds aanwijzingen geven of een nieuwe acteur inbrengen. Ik zit altijd gefascineerd en vaak apetrots naar die improvisaties te kijken. Je stimuleert een acteur tot het uiterste te gaan. Het is mooi om te zien dat ze niet altijd hun sterkste kant opzoeken. Het is acteren zonder vangnet. Als je valt, val je hard. Deze acteurs vinden dat risico leuk, óók omdat ze daardoor tot geweldige prestaties kunnen komen.

„Er zijn hele goede acteurs die niet kunnen improviseren. Een acteur moet zo open en blanco mogelijk beginnen. Geen gevoelens analyseren. Door de opdracht zoekt een acteur razendsnel naar de talrijke personages die in hem aanwezig zijn. Eén afsplitsing van zichzelf werkt hij verder uit. Als je daar als overwinnaar uit tevoorschijn komt, heb je niet alleen de kick van de avond. Dan groei je als acteur.”

De Baan bedacht zeven jaar geleden de formule. „De Humanistische Omroep wilde iets met acteurs en drama doen, maar ze konden er niet veel geld aan besteden. Het is van een verpletterende eenvoud. In het begin duurde het allemaal wat langer. Het is wat luchtiger geworden. Ik neem gedurende vijf avonden steeds negen tot tien improvisaties op. Twee van de drie moeten lukken. Toen ik begon, lukte de helft.”

Er zijn in de loop der jaren veel acteurs bijgekomen. De Baan: „Ik heb nu het luxeprobleem dat de groep te groot is. Mensen melden zich ervoor aan, terwijl de oude kern blijft. Ik zeg niet tegen Stefan de Walle of Saskia Temmink: sla maar eens een jaartje over. Terwijl er met Jacob Derwig en Pierre Bokma een hele sterke nieuwe lichting is bijgekomen. Toch probeer ik het voor te zijn dat acteurs zich gaan herhalen.”

„Vóór de opnamen eten we met elkaar. Naarmate de maaltijd vordert stijgt de spanning. Het is prachtig om te zien hoe een oudere acteur een jongere collega uitdaagt, voortstuwt. En hoe een jongere acteur daarop reageert. In een scène tussen Pierre Bokma en Johnny de Mol bijvoorbeeld. Elke acteur wil spelen alsof het je in het hier en nu overkómt. Lukt dat, dan geeft dat een soort van euforie. Na afloop wordt gepraat over de dingen die goed gingen. En over de gemiste kansen. Analyseren doen we niet. Daardoor word je je te bewust van wat je doet.”

„Een opdracht mag niet al ingevuld zijn. Anders illustreren de acteurs dat alleen maar. Inmiddels weet ik: de actualiteit werkt nauwelijks. Je kunt er wel zijdelings op ingaan. Toen Rob Oudkerk (oud-wethouder Amsterdam, red.) in opspraak raakte, hadden we een man die aan zijn vrouw zijn hoerenbezoek opbiechtte. Het was haast shockerend om te zien hoever Leopold Witte daarin ging: hoe dat hoerenbezoek inspeelde op zijn machtsgevoel en waarom die hoeren zielig moesten zijn. Maar de naam Oudkerk is niet gevallen.”

De Vloer op is vanavond te zien, Ned. 2, 22.50-23.15u.

    • Tom Rooduijn