Bill Gates: de man die de wereld Windows bracht

Microsoft-oprichter Bill Gates (52) gaat vandaag met pensioen. Dankzij één slimme deal zit zijn Windows op vrijwel elke computer ter wereld. De feiten over de ‘supernerd’ nog eens op een rijtje.

Het zal voor veel Microsoft-haters even wennen zijn: vanaf morgen hoort Bill Gates niet meer bij het kamp van de slechteriken, maar besteedt hij zijn arbeidzame leven aan het goede doel. Zijn miljarden zitten in de Bill and Melinda Gates Foundation, een fonds waarmee het echtpaar Gates de armoede wil bestrijden en educatie in ontwikkelingslanden verbetert.

Gates’ vijanden spellen de naam van de softwareleverancier steevast als Micro$oft: een op geld beluste firma, die concurrenten verpulvert en de mensheid met een wrakkig besturingssysteem opscheepte. Tegelijkertijd wordt Gates gekoesterd door de IT-wereld: hij is de nerd die de wereld de digitale revolutie schonk en zich nu ontpopt als de meest gulle filantroop aller tijden.

Na vandaag kan de Microsoft-baas alle kritiek van zijn schouders laten glijden. Tegen Newsweek vertelde Gates dat hij de discussie over welk besturingssysteem iemand gebruikt maar triviaal vindt, vergeleken met het zoeken naar een beter medicijn tegen malaria.

De meeste feiten zijn bekend. Bill Gates is amper twintig als hij Microsoft opricht. Als eerstejaars student schrijft hij samen met zijn vriend Paul Allen de programmeertaal Basic voor de hobbycomputer Altair 8800. In 1975 begint hij een bedrijfje, dat vanuit een loods in Albuquerque, New Mexico opereert.

Die beginjaren van Microsoft worden naverteld in Pirates of Silicon Valley (1999). Geen artistiek hoogstandje, maar de film geeft wel een indruk van de strijd die woedde tussen Steve Jobs, oprichter van Apple, en Bill Gates. Ze worden beiden ‘piraten’ genoemd: Microsoft en Apple zien de potentie van de computer als massaproduct en muiten tegen de dominante technologiereuzen van dat moment, IBM en Xerox.

Apple heeft eind jaren zeventig al succes, mede dankzij het Basic-systeem dat Microsoft levert. Maar Bill Gates slaat zijn slag in 1981: IBM zoekt een besturingssysteem voor de IBM Personal Computer en kiest voor Microsoft. Gates bluft, want in werkelijkheid heeft hij nog geen besturingsysteem. Hij koopt op het laatste moment voor 50.000 dollar QDOS (quick and dirty operating system), later MS-Dos. Gates bedingt dat hij het besturingssysteem ook aan andere fabrikanten mag leveren. Deze voetnoot in het contract is de basis van het succes van Microsoft: zodra andere computerbouwers de IBM PC weten te kopiëren, kloppen ze bij Microsoft aan voor een besturingssysteem.

Ook bij de ontwikkeling van Windows 1.0 toont Gates zich gehaaid. De grafische elementen, met iconen en programmavensters, vertonen opvallende overeenkomsten met Apple’s nieuwe Macintosh. Apple spant een rechtszaak aan maar weet die nooit te winnen.

Ondanks de vijandelijkheden blijft Microsoft software leveren aan oer-concurrent Apple en springt het aan het eind van de jaren negentig zelfs bij als het bedrijf in nood verkeert. In 2007 is er van animositeit geen sprake meer, wat blijkt als Jobs en Gates samen een publiek interview geven: twee iconen uit de IT-industrie, supernerds met miljardenvermogens. De heldenstatus van Gates wordt jaarlijks bevestigd tijdens de Consumer Electronics Show in Las Vegas, waar zijn openingsspeech als een troonrede wordt beluisterd: de visie van de man die de wereld Windows bracht, trekt volle zalen.

Maar ook al kocht Gates de Codex van Da Vinci (31 miljoen dollar), hij is zelf niet de grote uitvinder zoals de Microsoft-geschiedschrijvers hem graag neerzetten. „Eerder een snelle volger”, zegt analist Michael Silver van onderzoeksbureau Gartner. „Iemand die vlot kan inspelen op nieuwe omstandigheden. Hij zag dat er mogelijkheden waren om geld te verdienen met de verkoop van software. En natuurlijk is hij een icoon, het gezicht van Microsoft.”

Mary Jo Foley schrijft in haar boek Microsoft 2.0 dat Bill Gates geen innovatief bedrijf achterlaat: „Microsoft is veel beter in het kopiëren, verder ontwikkelen en perfectioneren van bestaande innovaties, dan zelf met iets nieuws op de proppen te komen.” De kopieerdrift zat al in de eerste versies van MS-Dos en Windows, maar is nog steeds herkenbaar in producten als Windows Vista, waarin veel elementen zitten die uit Apple’s besturingssysteem Mac OS X komen. Microsofts muziekspeler, de Zune, is sterk geïnspireerd door de Apple iPod en de Xbox kwam er pas als reactie op het succes van Sony’s PlayStation-spelcomputer.

Ook op het web kijkt Microsoft graag af: Microsofts zoekmachine Live Search presenteert zoekresultaten en advertenties net als Google dat doet; de nieuwe versie van browser Internet Explorer heeft functies die al veel eerder in concurrent Firefox te vinden waren.

Maar wat dan nog, vindt Foley: Microsoft is groot geworden met het integreren van bestaande uitvindingen en daar hoeft het bedrijf zich niet voor te schamen.

De eigen uitvindingen die Microsoft tot nu deed waren niet altijd succesvol. Sommige van Bill Gates’ eigen troetelkindjes als IPTV (televisie via een internetverbinding) en de Tablet PC vergden enorme investeringen, maar leiden al jaren een kwakkelend bestaan.

Microsoft heeft genoeg geld om zich zulke hobbyprojecten te kunnen veroorloven. ’s Werelds grootste softwarebedrijf heeft immers twee vaste inkomstenbronnen die voor winst zorgen: Windows en Office, de standaardsuite voor kantoorapplicaties. In topjaar 1996 verdient Gates als grootaandeelhouder 30 miljoen dollar per dag.

Anno 2008 is Windows nog steeds op ruim 90 procent van de computers te vinden. Ook Office heeft zo’n dominant marktaandeel. „Het was een van Gates’ betere beslissingen om tekstverwerking en spreadsheets te bundelen”, zegt Michael Silver.

Microsoft ondergaat sinds de jaren negentig een spervuur van rechtszaken omdat het misbruik zou maken van zijn monopoliepositie. Gates wordt in 1998 door de Amerikaanse rechtbank verhoord over de integratie van Microsofts Internet Explorer-browser in het besturingssysteem Windows. De video-opnames zijn nog steeds op internet te vinden. Ze tonen een hakkelende Gates, die lang nadenkt en louter ontwijkende antwoorden geeft op de vragen van de rechter. Geen krachtig leider, wel een geslepen prater. Uiteindelijk weet Microsoft de zaak te schikken: het bedrijf hoeft zich niet op te splitsen.

Rechtszaken zijn er ook in Europa, waar Microsoft recordboetes van honderden miljoenen euro’s krijgt opgelegd. Het bedrijf moet van de Europese Commissie een aparte Windows-versie maken, zonder Mediaspeler.

Ondanks zijn onschuldige uitstraling van übergeek (overhemd of spencer, bril en een nasale stem) schuilt er in Gates een keiharde zakenman: uitermate competitief ingesteld, en iemand die ook binnen Microsoft de druk op de ketel houdt. Volgens Ray Ozzie, die Gates als Chief Software Architect opvolgt, creëerde de Microsoft-oprichter een culture of crisis: een bedrijfscultuur waarin medewerkers voortdurend op hun hoede moeten zijn voor een nieuwe concurrent. Want, net zoals Microsoft dat ooit deed, kunnen er weer een paar andere jongens iets nieuws uitvinden dat de IT-wereld op zijn grondvesten doet schudden.

Bill Gates houdt ervan om zijn mensen scherp te houden. Deze week lekte nog een e-mail uit 2003 uit, waarin een hevig geërgerde Gates zijn personeel een veeg uit de pan geeft over de installatiemethode van Microsoft Moviemaker, die hij in goed Nederlands als „klote” bestempelt: „De installatie duurt zes minuten en maakt de pc zo traag dat-ie niets anders kan. Wat gebeurt er in vredesnaam in die zes minuten? Dit is gekkenwerk!”