Alles klopt bij ‘De Staat’

cd eigentijds klassiek Nederlands Blazers Ensemble o.l.v. Lucas Vis. Louis Andriessen:De staat

cd eigentijds klassiek

Nederlands Blazers Ensemble o.l.v. Lucas Vis. Louis Andriessen:De staat

Er zijn van die roemruchte premières waarvan je zou willen dat je erbij was geweest: de Vijfde symfonie van Beethoven in 1808, de Sacre du Printemps van Stravinsky in 1913 of, wat dichter bij huis, De Staat van Louis Andriessen, in 1976.

Niet vanwege zucht naar spektakel en schandaal, of de behoefte om alleen maar bij ‘de eersten’ te hebben gehoord, maar omdat die werken in hun tijd als zó anders en grensverleggend werden ervaren dat opgewonden tijdgenoten zich in bochten moesten wringen om iets van hun reactie te kunnen verwoorden.

Als lid van een latere generatie, voor wie deze werken – en die van vele navolgers – alweer vanzelfsprekend zijn geworden, zou je die muziek soms toch eens met hún ‘onbedorven’ oren willen horen.

Het Nederlands Blazers Ensemble (NBE) weet de kloof in het geval van De Staat gelukkig redelijk te overbruggen. De muziek sprankelt alsof de inkt nog nat is, en de pure energie van het massief beukende koper verleent de opname een onmiddellijke urgentie.

Alleen de perfectie verraadt misschien dat het niet om een allereerste uitvoering gaat, maar om een reprise (het ensemble verzorgde met Lucas Vis ook de première in 1976).

Toch was die volkomenheid er ook nu niet meteen: toen het ensemble onlangs begon aan de reeks uitvoeringen van De Staat waarvan deze opname de weerslag is, waren er nogal wat rafelrandjes. Tijdens het eerste concert in Rotterdam, in deze krant besproken, vergaloppeerde men zich aan het tempo: hele passages verloren reliëf doordat te snel gespeeld werd. Waar het langzamer werd, leek dat eerder het gevolg van fysieke onmogelijkheden dan muzikale overwegingen. De intentie was al wel duidelijk: De Staat moest fris, energiek en overrompelend worden.

Bij de latere concerten in Amsterdam – waar deze opname gemaakt werd – vielen de zaken dankzij een iets minder gejaagde aanpak op hun plaats. Alles leek ineens te kloppen: van de hallucinogene hobo’tjes aan het begin tot de heen en weer kaatsende kopermelodie aan het slot. Dirigent Lucas Vis bleek zijn tempi toch nauwkeurig en effectief te hebben gekozen.

Andriessen vestigde met De Staat zijn reputatie – in Engeland verscheen zelfs een boek dat geheel aan het werk werd gewijd. Het is één van zijn meest ‘conceptuele’ stukken, niet abstract, maar juist compromisloos geconcentreerd.

Heel wat anders dus dan zijn recente opera La Commedia, die onlangs op het Holland Festival ging. In deze krant noemde Andriessen dat een soort reis door het leven, wat zich muzikaal vertaalt in een enorme diversiteit van stijlen en stemmingen. Knap, indrukwekkend en vaak ronduit schitterend. Maar zo revolutionair als De Staat is het lang niet. Zelfs na meer dan dertig jaar blijft dat een onovertroffen precisiebombardement.

Rectificatie / Gerectificeerd

CORRECTIES

Cd-hoes

Bij de cd-recensie van het Nederlands Blazers Ensemble (Cultureel Supplement, 27 juni) is een verkeerde hoesfoto afgebeeld. Dit is de juiste.

    • Jochem Valkenburg