Pijnlijke deuk in reputatie Deloitte

Nieuwsanalyse

Deloitte hoeft een plotseling opgedoken rapport in het schandaal bij Ahold niet openbaar te maken. Maar dat lijkt een pyrrusoverwinning.

Een accountantskantoor dat, geheel onwetend, verzeild raakte in een bizarre boekhoudaffaire met verzwegen side letters. Dat was de rol die Deloitte graag had willen spelen in de strafrechtelijke nasleep van het schandaal rond supermarktketen Ahold. En in die lijn klonk ook steeds de boodschap die de huisaccountant van het Zaanse supermarktconcern naar buiten bracht: wij wisten van niets, wij deden ons werk zo goed als het kon en we kunnen ons overigens, wegens interne regels, ook niet goed verweren tegen de kritiek dat we misschien een beetje hebben zitten slapen.

Maar in de geloofwaardigheid van die opstelling zijn de afgelopen jaren steeds meer scheurtjes gekomen. Dat bleek al eerder, tijdens de rechtszaak tegen vier voormalige Ahold-bestuurders. Hoewel het Openbaar Ministerie (OM) toen concludeerde dat de accountant was opgelicht omdat de beruchte side letters geheim waren gehouden, was justitie ook zeer kritisch: het kantoor had beroepsmatig steken laten vallen.

Deloitte „veerde” te veel mee, legde te weinig schriftelijk vast en trad niet doortastend genoeg op toen de gewraakte side letters boven tafel kwamen. Toen Deloitte er bovendien achter kwam dat Ahold een side letter had verzwegen bij de aandeelhoudersovereenkomst met de Zweedse dochter ICA, trapte de accountant niet terstond op de rem. Integendeel: Deloitte stemde ermee in dat Ahold nog met negen aangepaste versies van dat contract kwam om de boel te repareren. Volgens justitie zorgde die houding ervoor dat de fraude onbekend kon blijven in de periode oktober 2002 tot en met 23 februari 2003.

Het OM deelde tijdens de rechtszaak in eerste aanleg een harde tik uit: uiteindelijk zorgden invloeden van buitenaf ervoor dat Deloitte zijn handen van de besmette side letter-affaire aftrok; dat deed de accountant „niet uit eigener beweging”. Deloitte werd weliswaar niet strafrechtelijk vervolgd, maar het OM maakte wel een tuchtklacht aanhangig, die nog steeds loopt.

Afgelopen weken, tijdens de behandeling van het hoger beroep in de Ahold-zaak bij het gerechtshof, kreeg de zaak een nieuwe wending voor de accountant. Deloitte kwam, naar eigen zeggen „zeer onlangs”, een concept van een onderzoeksrapport tegen in de computer van het hoofd juridische zaken. De accountant stelde justitie hier 12 juni van op de hoogte. Het rapport was opgesteld door de Amerikaanse advocaat van Deloitte en ging over de manier waarop Ahold dochterbedrijven in de resultaten verantwoordde, de kern waar het boekhoudschandaal om draait. Volgens een woordvoerder van Deloitte stond in de begeleidende mail van het rapport de strikte aanwijzing aan het hoofd juridische zaken de informatie niet te delen. „Hij heeft het rapport niet eens gelezen. De inhoud van het rapport is dan ook niet binnen Deloitte bekend”, aldus een woordvoerder.

Het OM was not amused. Hoe was het in vredesnaam mogelijk dat er nu nog onbekende documenten boven water kwamen? Justitie deed in het Ahold-onderzoek een huiszoeking bij Deloitte. Op verzoek van het OM gaf de rechter-commissaris de accountant op 23 maart 2005 het bevel om de ter zaken doende stukken in het boekhoudschandaal te overhandigen. De opbrengst was zo bescheiden, dat het OM nog maar eens met Deloitte belde of er niet meer was. De accountant kwam daarna met nog een aantal documenten. Daarna gaf de rechter-commissaris, weer op verzoek van justitie, nogmaals een bevel tot informatieverstrekking. „Meer is er niet”, liet de accountant schriftelijk weten. Maar dat bleek de afgelopen weken dus onjuist.

Pijnlijk voor Deloitte. Pijnlijk ook voor Roger Dassen, een van de direct verantwoordelijke accountants op het Ahold-dossier en inmiddels opgeklommen tot bestuursvoorzitter. Dassen heeft steeds gezegd dat de geheimhoudingsplicht van de accountant een „blok aan het been” was: hij kon zich niet verdedigen. Hij zou graag meer informatie willen delen met justitie, maar de beroepsregels verboden hem dat. Nu er ineens een ‘nieuw’ rapport bleek te bestaan, beriep Dassen zich op het verschoningsrecht. Dat is volgens een Deloitte-woordvoerder iets geheel anders dan de geheimhoudingsplicht: „Het gaat hier om twee totaal verschillende zaken. Het algemeen belang is ermee gediend dat wat je aan je advocaat vertelt geheim kan blijven. Dat is heel wat anders dan de beroepsregels die ons verbieden te veel te zeggen over onze cliënten.”

De raadslieden van de verdachten grepen de kwestie de afgelopen dagen aan om te speculeren op ontlastend materiaal voor hun cliënten. Of dat zo is valt nog te bezien. De handelwijze van de accountant is niet per definitie verbonden met de strafrechtelijke verwijten die het OM de verdachten maakt. Meer voor de hand ligt dat het rapport duidelijkheid geeft over de discussie die er destijds binnen de Deloitte-organisatie werd gevoerd over de zeggenschap en het gebruik van side letters.

Naar verluidt waren de Amerikaanse accountants daar veel kritischer over dan hun Nederlandse collega’s. Voorlopig zal het evenwel allemaal niet bekend worden, want het hof honoreerde gisteren het beroep van Deloitte op het verschoningsrecht. Dat lijkt een pyrrusoverwinning. Want het beeld dat het bedrijf zaken achterhoudt om zijn eigen straatje schoon te vegen wordt nog maar eens versterkt.

Eerder kreeg het kantoor van de raad van tucht voor registeraccountants al een berisping wegens tekortschietend toezicht bij de fraude rond Aholds Amerikaanse dochter US Foodservice, een zaak die in het Nederlandse strafrechtelijke traject niet speelt. En ook in de side letter-affaire heeft de reputatie dus een deuk opgelopen. „De openlijke twijfel aan onze integriteit en kwaliteit doet pijn en is onterecht”, zei Dassen ruim twee jaar geleden in een interview met De Telegraaf. Met dat spaarzame interview hoopte hij die twijfel weg te nemen, maar tot nu toe met weinig succes. De accountant wilde zo ver mogelijk van het Ahold-boekhoudschandaal weg blijven. Maar ondertussen lijkt het erop dat Deloitte, vier jaar na dato, steeds meer uit te leggen heeft.