Moorddadig eindspel

Tekening Siegfried Woldhek Woldhek, Siegfried

Terwijl er een storm van primitief en dodelijk geweld door Zimbabwe raast, maakt president Mugabe zich op voor de tweede verkiezingsronde van morgen. Omdat oppositieleider Tsvangirai zich als tegenkandidaat heeft teruggetrokken, zou de regeringspartij het wat rustiger aan kunnen doen. Mugabe kan via het stembiljet immers niet meer verliezen. Maar de knokploegen gaan juist harder tekeer. Ook de oppositie dient kennelijk te worden geliquideerd.

In de eindfase van Mugabe’s 28 jaar durende presidentschap wordt het volk, dat hem ooit steunde, daarom nu in de houding geslagen. Het woord stalinistisch wordt vaak al te gemakzuchtig en vooral a-historisch gebruikt. Maar in Zimbabwe begint het adjectief toch adequaat te worden.

Mugabe wekt hoe dan ook niet de indruk dat hij zich vandaag nog wat gelegen laat liggen aan de luider en ook breder klinkende oproep om de presidentsverkiezingen van morgen af te gelasten of uit te stellen, zodat er een begin kan worden gemaakt met politieke onderhandelingen.

Tsvangirai heeft Mugabe gisteren gewaarschuwd dat het morgen te laat is. 27 juni is een waterscheiding. Tot die datum is een dialoog denkbaar, aldus Tsvangirai, maar daarna onmogelijk. Hij heeft gelijk. De verkiezingen zijn door het escalerende geweld niet alleen formeel van nul en generlei waarde, ze dreigen ook de laatste uitwegen uit de crisis af te sluiten. In dat geval doemt het einde op van een land dat ooit een voorbeeld voor heel Afrika was.

Tegelijkertijd zijn de dilemma’s groot. Hoe moet Mugabe worden aangepakt? De harde houding van met name de Verenigde Staten en Groot-Brittannië heeft betekenis. Maar beide landen staan eigenlijk machteloos. De beslissing van de Britse regering om het cricketteam van Zimbabwe niet toe te laten en de ridderorde van Mugabe terug te trekken, illustreert de onmacht.

Maar wat dan? Een economische boycot zou het land naar de hongerdood voeren. Naar schatting 30 tot 40 procent van de Zimbabwanen overleeft dankzij voedselhulp uit het Westen.

Het bewind van Mugabe zal dan ook met politieke middelen ten val moeten worden gebracht. Niet Amerika, Engeland, Rusland of zelfs China (bondgenoot van van het eerste uur van de guerrillastrijder Mugabe) hebben daarbij een beslissende stem. Die heeft zuidelijk Afrika. President Mbeki van de regionale supermacht Zuid-Afrika heeft door zijn zwijgen de erfenis van Mandela – die zich gisteren ten lange leste overigens wél heeft uitgesproken – te grabbel gegooid. Maar het lot van Zimbabwe wordt dezer dagen uiteindelijk toch in Zuid-Afrika bepaald.

Nederland is hierbij deze week als gastheer van Tsvangirai betrokken geraakt. De ministers Verhagen (Buitenlandse Zaken) en Koenders (Ontwikkelingssamenwerking) moeten deze positie van Nederland behoedzaam gebruiken. Ze hebben de kans om Zuid-Afrika over de brug te trekken. Dat is een moeilijke maar belangrijke opdracht.