Heerlijk nonchalant ratjetoe van Hitchcock

North by Northwest. Regie: Alfred Hitchcock. Met: Cary Grant, Eve-Marie Saint, James Mason. In: Filmmuseum, Amsterdam; Filmhuis, Den Haag; Lux, Nijmegen. ***** ‘Dat is grappig: waar dat sproeivliegtuig sproeit staan helemaal geen gewassen.’ Met die omineuze waarneming begint een van de beroemdste scènes uit ‘North by Northwest’ scene uit de film North By Northwest (1959) FOTO: Filmmuseum Cary Grant Filmmuseum

North by Northwest. Regie: Alfred Hitchcock. Met: Cary Grant, Eve-Marie Saint, James Mason. In: Filmmuseum, Amsterdam; Filmhuis, Den Haag; Lux, Nijmegen. *****

North by Northwest is zo’n film die filmen er gemakkelijk uit laat zien. Het ratjetoe van scènes voelt heerlijk nonchalant. Regisseur Alfred Hitchcock vertelde achteraf met smaak over de radeloosheid van hoofdrolspeler Cary Grant. Na een paar weken opnames vroeg hij zich hardop af: waar gáát deze film over, we zijn nu op een derde van de film en ik snap nog niets van wat er gebeurd is. Dat had Grant dan gemeen met zijn personage, de reclameman Roger O. Thornhill die wordt aangezien voor een niet-bestaande spion.

North by Northwest is een van de top-Hitchcocks uit zijn meest vruchtbare periode, de jaren vijftig en zestig. Alles wat hij kon, zit erin: de grappen, de stilistische bravoure, de technische hoogstandjes, een nonsensicaal scenario dat je toch meesleept. En in het middelpunt de stralende ster van Cary Grant.

Het Filmmuseum brengt North by Northwest uit in een nieuwe kopie ter gelegenheid van een zomerprogramma rond Grant. Ook in zijn oeuvre is dit een sleutelfilm. Al was het maar doordat Hitchcock – de man die zo geniaal was dat hij zich met rechttoe rechtaan filmen verveelde en afleiding zocht in bijgrappen en zijgrollen – het personage Thornhill volstopte met commentaar op de acteur. Ondanks zijn vijf huwelijken werd van Grant altijd gefluisterd dat hij homoseksueel en misogyn was. Hitchcock dacht dat ook en hij maakte van Thornhill een moederskindje dat willoos heen en weer wordt geslingerd tussen een dominante moeder (een sarcastische Jessie Royce Landis), een onbetrouwbare vrouw (de gewillige Eve-Marie Saint), haar criminele minnaar (een seksueel onpeilbare James Mason) en diens overduidelijk homoseksuele assistent (Martin Landau).

Alle avonturen in de film – en deze film zit overvol met avontuur –heeft een onderlaag van seksuele spanning. Dat is precies wat Hitchcock altijd zocht en vaak bereikte. Maar zo mooi en gaaf als in North by Northwest, dat was ook voor de meester bijzonder. Deze film, zei de Franse regisseur François Truffaut al in zijn beroemde interview met Hitchcock, vat zijn hele Amerikaanse oeuvre samen.