Vrije markt benauwt individu

Om niets dan goeds van globalisering te verwachten, is naïef. De VVD moet inzien wat de gevolgen zijn voor de individuele burger, zegt Philip van Veller.

Mark Rutte (VVD) schetste in het artikel ‘Liberalisme: naar nieuwe woorden voor bekende waarden’ (NRC Handelsblad, 21 juni) een prachtig beeld van de ontwikkelingen die nopen tot… tja, wat eigenlijk? Volgens Rutte tot het herschrijven van de beginselverklaring.

De vraag is of we niet alleen oude standpunten een frisse liberale ondergrond geven, maar ook durven te discussiëren over de problemen die mensen in én ook door de liberale samenleving ondervinden.

Zo zouden we eens goed moeten doordenken welke gevolgen het individu ondervindt van globalisering. Het is te makkelijk om van een wereldwijde vrije markt niets dan goeds te verwachten en kritiek zonder argumenten af te doen als feitelijk onjuist. Ongetwijfeld staat in Rutte’s rijk gevulde boekenkast ook Jihad versus McWorld van Benjamin Barber. Daarin schetst deze twee wereldwijde ontwikkelingen, die beide enorme negatieve gevolgen hebben voor de democratische invloed die mensen kunnen uitoefenen.

De eerste is de toenemende ongrijpbaarheid van internationale organisaties, de multinationals voorop. Deze organisaties kunnen zich door hun multinationale karakter onttrekken aan regelgeving en belastingheffing. De overwegend nationaal georganiseerde overheden hebben het nakijken.

Een andere ontwikkeling is een culturele reactie op de globalisering: het door grote groepen mensen terugtrekken op eigen waarden en normen.

Het zijn ontwikkelingen die de individuele burger het gevoel van machteloosheid geven. Machteloosheid tegen grote bedrijven en organisaties die naar believen in het ene land banen laten verdwijnen en elders laten opkomen, regels ontwijken en met slimme internationale constructies weinig belasting betalen.

Hoe zit het überhaupt met de mogelijkheden die een individu heeft tegenover grote, anonieme organisaties? Banken? Verzekeringsmaatschappijen? ICT-ondernemingen? Ook hier: wie neemt het op voor de machteloze burger?

We weten hoe diverse partijen proberen burgers met hun gevoelens van machteloosheid een stem, en soms een schreeuw te geven. De burger schiet echter weinig op met de illusies die hem of haar worden voorgespiegeld.

We moeten het antwoord zoeken in een nieuwe, gedurfde vertaling van de liberale beginselen waarbij we ook oog hebben voor de problemen die de individuele burger ondervindt. We moeten hem of haar sterken én steunen in zijn positie in de moderne, liberale wereld. Met die instelling is er nog veel te bereiken.

Philip van Veller was woordvoerder van de VVD Tweede Kamerfractievoorzitters Dijkstal en Zalm.