Turks Berlijn vlagt voor twee landen

Vanavond spelen Duitsland en Turkije tegen elkaar in de halve finale van het EK voetbal. Wie er ook wint, Turkse Duitsers zullen feest vieren.

Turkse en Duitse vlaggen hangen naast elkaar aan een Berlijns balkon. In wijken als Kreuzberg en Neukölln wapperen in sommige straten alleen maar Turkse vlaggen. Foto Reuters Maatschappelijke organisaties in Berlijn hameren erop dat de wedstrijd vanavond een gezamenlijk feest moet worden Foto Reuters German and Turkish flags hang from a balcony in Berlin June 24, 2008. Turkey will play against Germany in their Euro 2008 semi-finals soccer match on Wednesday in Basel. REUTERS/Johannes Eisele (GERMANY) Reuters

Op de Berlijnse Strasse des 17. Juni staan Duitse worstkramen en Turkse dönerkramen broederlijk naast elkaar. Op deze speciaal voor de halve finale van het EK ingerichte ‘feestmijl’ treedt vanavond de razend populaire Duits-Turkse zanger Muhabbet op. Eerder deze week bracht hij treffend de gedeelde loyaliteit van Turken in Duitsland onder woorden. „Ik ben zielsblij als Turkije wint. Als Duitsland verliest, lijd ik als een hond”.

De wedstrijd Duitsland-Turkije geldt als beladen. De Turken vormen de grootste minderheid in Duitsland. In Kreuzberg en Neukölln wapperen vandaag in sommige straten alleen maar Turkse vlaggen. Toen Turkije vorige week op de valreep van Kroatië won, ontplofte Turks Berlijn van feestvreugde. Op de Kurfürstendamm werd tot diep in de nacht vuurwerk afgestoken. Auto’s met Turkse vlaggetjes reden luid toeterend rondjes. „Ik ben zo blij, ons land heeft gewonnen”, riep een jongeman voor de regionale televisie, terwijl hij met een Turkse vlag naar de camera zwaaide.

Maar zijn geboorteland is hoogstwaarschijnlijk Duitsland. En anders dan zijn ouders zal hij op grond van de nieuwe Duitse wetgeving gewoon een Duits paspoort hebben. Zijn hart klopt echter voor Turkije – in ieder geval wat het voetbal betreft.

Welk van de twee landen vanavond ook wint, gefeest zal er worden. De expliciete boodschap op de feestmijl luidt: feesten doen we samen. Maar met de toch wat opgezweepte nationalistische gevoelens is een vreedzaam samenzijn niet voor iedereen een gemakkelijke opgave.

Claudia Roth, partijvoorzitter van de Groenen, hekelde de Turks-nationalistische uitlating dat het doelpunt tegen Kroatië een geschenk van Allah aan de Turkse natie was. Roth vroeg zich ook hardop af wat veel Duitsers heimelijk denken: waarom spelen voetballers als Hamit Altintop en Hakan Balta niet voor die Mannschaft? Beiden zijn in Duitsland geboren, maar ze komen uit voor het Turkse nationale voetbalelftal.

Vervolg Turkije: pagina 4

Duitsland behandelt zijn Turken omzichtig

Altintop, geboren in Gelsenkirchen, staat onder contract bij Bayern München. Baltam, van oorsprong een Berlijner, speelt voor de Turkse ploeg Galatasaray. Dat zij voor Turkije voetballen, laat volgens Roth zien „dat onze integratiepolitiek niet functioneert”.

Interessant is de samenbindende rol die het invloedrijke boulevardblad Bild speelt. De krant, vanouds geverseerd in campagne voeren, is al dagen in de weer om de Duits-Turkse gemeenschappelijkheid te onderstrepen. Voor de wedstrijden tegen Polen en Oostenrijk droeg Bild het Duitse nationalisme tot op de voorpagina uit; voor Turkije geldt een subtielere redactionele lijn. Op pagina drie in de editie van gisteren is de berichtgeving over het beladen duel feestelijk omkaderd met Duitse en Turkse vlaggen. De foto’s op deze pagina laten gezamenlijk feestende Duitsers en Turken zien.

Kaya Yanar, een Turks-Duitse stand-up comedian die veelvuldig op de Duitse televisie is en harde en meestal leuke grappen maakt over Duitse en Turkse stereotypen, probeert met zijn humor de bevolkingsgroepen nader tot elkaar te brengen. In Bild geeft hij enkele tips. „Alleen voor Duitse fans! Zeg nooit tegen een Turk: waar waren jullie eigenlijk op het WK van 2006? En alleen voor Turkse fans! Zeg nooit tegen een Duitser: Wij komen misschien niet in de EU, maar we komen wel in de finale”.

Aan de Turken in Duitsland valt de stand van ’s lands integratie af te meten. Als er spanningen tussen autochtone Duitsers en ‘buitenlanders’ zijn, gaat het niet zelden om Turken. Omdat zij van de minderheden nu eenmaal het sterkst in de Bondsrepubliek vertegenwoordigd zijn.

Turken worden in Duitsland als minderheid traditiegetrouw omzichtig behandeld. Uit vrees voor discriminatie – de historische doodzonde van Duitsland. Maar verholen discriminatie, een laag opleidingsniveau en vertrek naar Turkije van getalenteerde Duitse Turken hebben ertoe geleid dat de Turken in de Bondsrepubliek doorgaans slechtere banen hebben, minder verdienen, vaker werkloos zijn en minder gunstige loopbaanperspectieven hebben dan autochtone Duitsers.

De omzichtige behandeling van de Turkse gemeenschap heeft de integratie volgens veel deskundigen bovendien niet bevorderd. Eisen, bijvoorbeeld op het gebied van de taal, zijn er nooit gesteld. Pas de laatste jaren is Duitsland strenger geworden voor immigranten. Met ingang van komend najaar is een inburgeringstest van kracht, met 33 vragen over Duitsland waarvan de geëxamineerde er zeventien goed moet hebben.

Een nieuwe immigratiewet, geldig sinds augustus 2007, stelt als eis dat een toekomstige partner uit het land van herkomst minstens achttien jaar moet zijn en over eenvoudige kennis van de Duitse taal dient te beschikken. Dat heeft de Turkse huwelijksmarkt in Duitsland danig ontregeld. Bruiden en bruidegommen werden vaak vanuit Turkije naar Duitsland gehaald, maar tegenwoordig is dat niet meer zo eenvoudig. Gevolg: een ‘huwelijkscrisis’ die zich in Turkse centra zoals Berlijn goed laat voelen.

Soms laaien de gemoederen onder de Turken ineens hoog op. Zoals begin dit jaar, toen in Ludwigshafen bij een brand in een oud woonhuis negen Turkse bewoners omkwamen. De (voorbarige) conclusie van de Turkse pers luidde dat sprake was van brandstichting, waarschijnlijk met racistische achtergrond. Bondskanselier Angela Merkel en de Turkse premier Recep Tayyip Erdogan moesten eraan te pas komen om de gemoederen te bedaren.

Erdogan was mede hiervoor naar Duitsland gereisd. Een dag later sprak hij een geruchtmakende rede in Keulen uit, voor een laaiend enthousiast Turks publiek dat de premier als een popster ontving. Hij riep de Turken in Duitsland op zich geen assimilatie te laten aanpraten. „Assimilatie is een misdaad tegen de menselijkheid”. Merkel was door die „insinuatie” onaangenaam getroffen. Ze zei later dat ze bondskanselier is van álle Duitsers, ook als ze van Turkse afkomst zijn.

Tot openlijke fricties heeft ook de bouw van moskeeën geleid. In Keulen is vorig jaar een splijtende ruzie losgebarsten over een nieuwe Turkse moskee in de wijk Ehrenfeld. De rechts-conservatieve ‘Burgerbeweging Pro Keulen’ rebelleerde tegen het te bouwen godshuis. Overigens verliep de bouw van een nieuwe moskee in Duisburg, de grootste van Duitsland, vrijwel probleemloos. In oktober is de inwijding ervan.

    • Joost van der Vaart