Rutte helpt liberalisme niet

Rutte’s liberalisme is ongenuanceerd en niet realistisch, zegt Han Emanuel. De overheid moet soms ingrijpen, maar dat maakt van Nederland nog geen Nanny State.

Tekening Cyprian Koscielniak Koscielniak, Cyprian

Fractieleider van de VVD Mark Rutte pleitte in deze krant (NRC Handelsblad, 21 juni) voor marktliberalisme en een kleine overheid. Als sociaal-liberaal econoom meen ik dat hij daarin ongenuanceerd te werk gaat en het liberalisme geen dienst bewijst. Ik loop enkele punten langs.

Rutte gaat voorbij aan de overgangsverstoringen die globaliserende marktwerking kan veroorzaken als de staat niet corrigerend ingrijpt: inkomensuitval, monopolievorming, verstoring van sociale structuren. De beroemde econoom Walter Eucken, van liberale huize, pleitte al vroeg 20ste eeuw voor „marktconforme maatregelen” door de overheid.

Bij technologie ziet Rutte een spookbeeld van ‘linkse’ angst voor technologische vooruitgang door vrije marktwerking. Hij verwijst naar het verzet tegen de industriële revolutie begin 19e eeuw. Hij gaat daarbij voorbij aan de ernstige armoede waartoe deze heeft geleid (de oorzaak van de opkomst van de vakbeweging). Het huidig verzet tegen technologische vernieuwing komt niet uit de linkse hoek, maar veeleer uit de pro life-variant van het christelijk denken.

Rutte’s kenschets van het huidige Nederlandse beleid als bemoeizuchtig is ridicuul waar het gaat om het voorkomen of bestrijden van uitwassen van marktwerking. Moeten wij dan niet proberen de jeugd en lageropgeleiden te behoeden voor sterk verhoogde kansen op longkanker? Of kinderen niet weerhouden van ‘indrinken’ gezien de kans op hersenschade? Onze staat is geen Nanny State. Er is niet meer regelgeving dan onder de VVD. Marktwerking: tussen Amerikaanse ziekenhuizen is er meer concurrentie dan hier. Maar gemiddeld zijn ze zeker niet beter. Bovendien is de Amerikaanse gezondheidszorg aanmerkelijk duurder dan de onze en blijven velen onverzekerd.

Dat terroristische bewegingen dwingen tot het hebben van een krachtig defensieapparaat is onjuist. Je bestrijdt ze niet met een defensieapparaat, juist omdat zij vanuit het midden van een hen sympathiek gezinde, althans niet vijandige, bevolking opereren.

Rutte miskent dat de Westerse normen en waarden ook in de islam grotendeels bekend zijn (de Koran citeert het Oude en Nieuwe Testament) en dat Nederland al sinds de 16e eeuw mensen uit andere religies en culturen incorporeerde. De instroom moet beheersbaar blijven en daar is terecht wat aan gedaan. Maar met zulke grote aantallen als al zijn toegelaten - en de VVD is daar mede debet aan - is aanvaarding van enige multiculturaliteit niet te vermijden. Ook wij zullen veranderen. Dit te willen bestrijden is contraproductief.

Dat de emancipatorische betekenis van het liberalisme, mede, niet alleen, voortgezet is in de VVD, staat buiten kijf. Rutte noemt daarbij daarbij ten onrechte Aletta Jacobs: zij was lid van de Vrijzinnig-Democratische Bond.

De door Rutte aangeroepen nieuwe kloof tussen burgers en bestuurders is mede door VVD-bestuurders in het leven geroepen. Zij zijn net zo schuldig aan verdere bureaucratisering, tussenschakeling van nieuwe bestuurs- en managementlagen, uitbreiding van regelgeving, jargongebruik als die van andere politieke huize.

Kortom: Rutte moet minder simplificeren, handen reiken naar anderen die zich eveneens dicht bij het midden bevinden en met nuance naar het liberale gedachtegoed kijken.

Drs. Han Emanuel is oud-secretaris financieel-economische zaken van de voormalige Sociale Verzekeringsraad.