Ongebruikelijke ster

Kevin Spacey is een onwaarschijnlijke filmster. Een zogenaamde character actor met griezelig veel reliëf.

Vanaf morgen is hij te zien in de film 21: Las Vegas.

Kevin Spacey, vanaf morgen in de bioscoop met 21: Las Vegas. Foto Getty Images NEW YORK - APRIL 19: Actor Kevin Spacey attends a benefit evening for London's famed Old Vic Theatre at Planet Hollywood on April 19, 2007 in New York City. (Photo by Peter Kramer/Getty Images) *** Local Caption *** Kevin Spacey Getty Images;AFP

Kevin Spacey is een onwaarschijnlijke filmster. Dat heeft in de eerste plaats te maken met zijn uiterlijk. Dat Brad Pitt of Tom Cruise sterren zijn geworden: kunststuk. Aan hun fysiek is een geweldige timmerman te pas gekomen, die met zweihaak en passer de perfecte hoeken heeft ontworpen. Maar Kevin Spacey, met zijn hoge voorhoofd en zijn wantrouwige oogjes en zijn kleine mond? Die moet het hebben van zijn uitstraling – en bij God, die heeft hij.

In zijn jonge jaren heette hij Kevin Fowler. Hij is in juli 1959 geboren in South Orange aan de Noordoostkant van de Verenigde Staten. Ergens in zijn jeugd moeten wat vervelende dingen zijn gebeurd, want hij was een onhandelbaar ventje dat later zou toegeven dat hij ooit de boomhut van zijn zusje in brand heeft gestoken. Zijn ouders stuurden hem naar een militaire opleiding om wat discipline te leren – hij werd na een paar maanden al weer weggestuurd.

Dat zijn natuurlijk aardige heldendaden. Maar Spacey – hij nam als beginnend acteur in zijn tienerjaren al de achternaam van zijn moeder aan – is waarschijnlijk niet voor niets zo zwijgzaam over zijn kindertijd. Zijn oudere broer heeft in een interview een verhaal opgedist over een ellendige jeugd, met seksueel misbruik door hun vader, een mislukte tekstschrijver en, als we de broer mogen geloven, een neo-nazi. Mogen we de broer geloven? Randy Fowler, een Rod-Stewartimitator uit Idaho, was naar eigen zeggen uit op zijn fifteen minutes of fame toen hij zijn broer voor lying weirdo uitmaakte in The Mail on Sunday. Toen een verslaggever van de Britse krant The Observer de kwestie later ter sprake bracht in een interview, staarde Kevin Spacey hem zwijgend aan. „Zijn ogen glazig, zijn kaken strak.” Geen woord over zijn jeugd kwam over zijn lippen en met zijn broer sprak hij al jaren niet meer.

Nog een reden dat Kevin Spacey een onwaarschijnlijke filmster is: de personages uit zijn filmografie zijn bepaald geen gezellige metgezellen voor de kijkers. Ze zijn bullebakken, leugenaars, moordenaars, sadisten, of op zijn mooist – letterlijk, in Spacey’s grootste succes tot nog toe, American Beauty – suïcidale sukkels. En toch is hij geen Anthony Hopkins, die pas een ster werd toen hij de menseneter Hannibal Lecter had gespeeld in The Silence of the Lambs. Die is slecht en Hopkins speelt hem goed. Spacey speelt al zijn personages niet gewoon, maar buitengewoon. Onder elke blik, zit een andere. Onder een lachje schuilt een frons. Onder een frons een grijns. Achter een grijns zit pijn. En achter de pijn zit lust.

Kevin Spacey is wat ze in de filmindustrie een character actor noemen, net als Hopkins of Philip Seymour Hoffman en alle meer intelligente, minder mooie acteurs. En het is voor character actors hoe dan ook al moeilijk om een leading man te worden, om hoofdrollen te krijgen. Maar als je ze dan ook nog zoveel reliëf kunt geven als Kevin Spacey, dan wordt het griezelig knap.

Dat is volgens hemzelf de voornaamste reden om weinig van zijn privéleven bloot te geven. „Ik zwijg niet over mezelf om een of ander poeha-mysterie in stand te houden. Alleen, hoe minder je van me weet, des te gemakkelijker kan ik je ervan overtuigen dat ik bén wie ik speel. Het publiek kan in de zaal gaan zitten en geloven dat ik die persoon ben.’’

Het heeft tot allerlei speculaties geleid, waarvan de bekendste is dat Spacey homoseksueel is. Een reden voor deze speculatie is zo gevonden: Spacey is nooit getrouwd geweest. Een incident waarbij hij door een overvaller van zijn telefoon was beroofd in een Londens park, om half vijf in de ochtend, was extra olie op dat vuur. Wat heeft een gezonde hetero te zoeken in een park om half vijf?

Maar het zou me niet verbazen als het gerucht vooral is gevoed door zijn acteerwerk in films als The Usual Suspects, L.A. Confidential, Midnight in the Garden of Good and Evil en American Beauty. De personages in die films, respectievelijk de nerveuze, bangelijke Verbal Kint, de joyeuze smeerlap Jack Vincennes, de elegante Jim Williams en de (seksueel) gefrustreerde Lester Burnham, zijn allemaal even ambigu als ongrijpbaar. Met name Lester Burnham heeft het imago van Spacey gemaakt tot wat het nu is: een tobberige, bijtend-sarcastische man op leeftijd, wel vol seksuele energie, maar geen serieuze relatie om die in kwijt te raken. Aan het begin van de film van Sam Mendes uit 1999 staat Lester te douchen en horen we hem in voice-over commentaar geven op zijn leven. „Kijk me nou”, zegt hij. „Ik sta me af te rukken onder de douche. Het hoogtepunt van de dag. It’s all downhill from here.”

Het zou pas echt tragisch zijn als we over tientallen jaren bij zijn necrologie dit citaat steeds tegenkomen en het van toepassing wordt verklaard op zijn oeuvre. Want laten we wel wezen, de personages die hij na American Beauty heeft gespeeld, halen het niet bij de genoemde rollen. Pay it Forward, The Shipping News, The Life of David Gale en ook zijn aardige rol in 21: Las Vegas, die deze week in Nederland uitkomt – er zit niks van echte klasse bij. Het is moeilijk uit te maken wat oorzaak en wat gevolg is, maar het heeft ongetwijfeld te maken met de wending die Spacey aan zijn carrière heeft gegeven toen hij in 2003 de leiding over het Old Vic Theatre in Londen op zich nam. Hij zou dat tien jaar doen, vertelde hij bij zijn aantreden. Dat betekent dat we over vijf jaar misschien weer iets van de onverdeelde aandacht van Kevin Spacey voor zijn filmrollen op het grote doek kunnen terugzien.