Borsten amputeren om het salaris op te krikken

In een privékliniek in Italië verrichtten artsen onnodige medische handelingen.

Bij vijftien vrouwen werden zonder reden borsten afgezet. Enkel en alleen voor het geld.

Dokter Mengele noemen ze hem in de Italiaanse kranten, naar de beruchte nazi-arts. Borstchirurg Pier Paolo Brega Massone (43) zit sinds drie weken vast in een Milanese gevangenis.

Hij heeft longen weggenomen en borsten geamputeerd, tuk op de hoge vergoeding die het nationaal gezondheidssysteem biedt voor dergelijke operaties. „Ik heb weer een borst gevist”, zei hij in één van de door de politie afgeluisterde telefoongesprekken. „Vier longen is 44.000 euro”, vertelde hij zijn collega’s trots.

Santa Rita heet de privékliniek in Milaan waar Brega Massone werkte. Het was een gerenommeerde kliniek met 700 personeelsleden en 30.000 bezoeken per jaar aan de eerste hulp. Nu is dit particuliere ziekenhuis zo goed als leeg. In de volksmond heet het de ‘horrorkliniek’. Niemand durft zich er nog te laten opereren.

Want Pier Paolo Brega Massone was niet de enige. Dertien artsen en de eigenaar van de privékliniek Santa Rita zijn gearresteerd. Jarenlang zouden ze allerlei onnodige operaties hebben uitgevoerd en laten uitvoeren, met vaak vreselijke gevolgen voor de patiënten.

Chirurg Brega Massone verweerde zich vorige week vanuit zijn cel: „Het is onterecht. Ik heb in Santa Rita duizenden ingrepen gedaan en zou ze allemaal weer doen. Ik deed het in het belang van de patiënt en niet, zoals men nu zegt, in het belang van de betalingsbalans van Santa Rita.”

Volgens de officieren van justitie die de zaak onderzoeken, zijn minstens vijf en mogelijk twintig patiënten omgekomen, als gevolg van ingrepen die alleen maar zinvol te noemen waren voor de kas van Santa Rita. Maar deze week bepaalde de rechter in een vooronderzoek dat er geen causaal verband vast is te stellen tussen de dood van de patiënten en de ingrepen. Brega Massone zal nu alleen worden vervolgd voor het onnodig verminken van patiënten en bedrog.

Tussen 2005 en 2006 zijn 91 patiënten ernstig verminkt in zijn ziekenhuis. Bij tien personen met tuberculose werd een long weggenomen. Bij een meisje van 21 werd een borst afgezet, hoewel dat onnodig was. Hetzelfde overkwam vijftien andere jonge vrouwen.

In vrijwel alle gevallen waren de slachtoffers of heel jonge patiënten of heel oude. Volgens justitie waren de jongeren allemaal migranten en hadden de ouderen vaak nauwelijks nog mensen die voor hen zorgden. Het heeft er alle schijn van dat de sociaal minst weerbare patiënten bewust werden geselecteerd voor de zinloze operaties, aldus justitie.

De rechtbank zei over arts Brega Massone: „Het is verbazingwekkend met hoeveel hardheid hij zijn criminele gedrag ten uitvoer bracht, zonder ook maar het geringste mededogen te vertonen, terwijl hij systematisch zinloze, ingrijpende en verminkende chirurgische ingrepen deed.”

Het geval van Santa Rita gaat uitzonderlijk ver, maar het staat niet op zichzelf. Sinds begin vorig jaar zijn in Lombardije – dat in Italië bekend staat om zijn excellente gezondheidszorg – zeker tien privéklinieken onderworpen aan onderzoek door de financiële politie. In januari 2007 werden in vier particuliere ziekenhuizen invallen gedaan.

Een maand geleden was het de beurt aan de beroemde privékliniek San Raffaele in Milaan, waar ook premier Berlusconi zich ooit liet behandelen. Een bekende chirurg en een geneesheer-directeur werden gearresteerd op verdenking van geknoei met declaraties ten koste van het nationale gezondheidssysteem.

San Raffaele zou voor 2,6 miljoen euro te veel hebben gedeclareerd door medicijnen voor te schrijven die niet nodig waren, en ingrepen te doen die overdreven bleken te zijn.

In de ‘geldfabriek’ Santa Rita, zoals Italiaanse kranten de afdeling van chirurg Brega Massone omschrijven, werd net zoveel gedeclareerd als in topziekenhuizen met tien tot twintig keer zoveel bedden. De doktoren werden hiertoe aangezet door de manier waarop in veel privéklinieken de betaling voor artsen is geregeld. Ze hadden een basisloon van 1.700 euro maar, aldus justitie, sommigen wisten hun maandloon op te krikken tot 27.000 euro, doordat ze per verrichting extra betaald kregen door de eigenaar van de kliniek.

De misstanden in Santa Rita zijn aan het licht gekomen na een anonieme tip. Via het afluisteren van de medici is het systeem vervolgens in kaart gebracht. In één van de onderschepte gesprekken zei de ex-geneesheer-directeur tegen een afdelingshoofd: „Maar sorry, het is logisch dat – als je werkgever zegt ‘hoe meer je opereert, hoe meer ik je betaal’ – dit de chirurg op de één of andere wijze aanzet tot een agressieve aanpak.”

Door ziekenhuizen per ingreep te betalen ontstaat het risico dat patiënten meer uit economische dan uit medische overwegingen worden benaderd, zegt ook de internationaal bekende oncoloog en senator Umberto Veronesi.

De manier waarop de bevallingen in Italië zich sinds de invoering van het vergoedingensysteem hebben ontwikkeld, lijkt dit te bevestigen. In 1981, vóór de invoering van de stukgoedvergoeding onderging 11 procent van de Italiaanse vrouwen een keizersnee. Nu is dat 38 procent, tegen het Europese gemiddelde van 15 procent. Een keizersnee levert het ziekenhuis bijna het dubbele op van een natuurlijke bevalling: 2.359 tegen 1.489 euro.

Volgens hoogleraar Francesco Longo, directeur van een onderzoekscentrum aan de Bocconi-universiteit van Milaan dat het nationale gezondheidssysteem onderzoekt, wordt er jaarlijks voor vijf miljard euro aan het nationale gezondheidsbudget onttrokken door bedrog, zinloze operaties, vervalste medische dossiers en spookopnames in ziekenhuizen.

Het probleem van het per ingreep betaald worden speelt niet bij artsen die in publieke ziekenhuizen werken. Zij krijgen een vast loon, dat niet afhankelijk is van het aantal verrichtingen. Steeds meer goede artsen lopen echter over naar de privéklinieken om bij te klussen. Daar worden ze wel beloond voor hoge productie.

Deze stimulans om zoveel mogelijk verrichtingen te doen, heeft de laatste jaren geleid tot een forse groei van de privéklinieken. Tussen 2000 en 2005 is het aantal ziekenhuisopnames nationaal gedaald met 0,7 procent. Maar in privéklinieken groeide dit juist met 18,7 procent, terwijl de winsten toenamen met 24 procent.

Een groei die deels reëel is en deels dus het gevolg van fraude. Veel privéklinieken schrijven overleden patiënten meer ziektes toe om zo meer te kunnen declareren, aldus Americo Cicchetti van de Katholieke Universiteit van Rome, die onderzoek deed naar de groei van de privéklinieken.

„Het gezondheidszorgsysteem functioneert niet”, zegt ook Alessandro Cè, ex-portefeuillehouder gezondheidszorg van het regiobestuur Lombardije, in reactie op het schandaal. „Er is onvoldoende controle in het systeem.” In Lombardije zijn bypassoperaties tegenwoordig populair. In die regio worden er net zoveel verricht als in heel Frankrijk, aldus het dagblad la Repubblica.

Een jaar geleden zei Cè het regiobestuur vaarwel, omdat hij de misstanden aanwees, maar er niks gebeurde, zo vertelde hij aan de krant La Stampa. „Ik ben opgestapt, omdat de gouverneur van de regio niks wilde veranderen.” Deze liet volgens Cè partijpolitieke belangen prevaleren boven het belang van de patiënten.

Cè pleit voor betere controles. Als in eenzelfde gebied een publiek ziekenhuis voor een bepaalde pathologie tien keer declareert en een privékliniek dertig, weet je dat er iets niet deugt, zegt hij. „Maar om deze controles uit te voeren is politieke wil nodig.”