Szechuanpeper kietelt de mond

Ongemalen Szechuanpeper

De ongewone, prikkelende sensatie van de Szechuanpeper (een bestanddeel van Chinees vijfkruidenpoeder) ontstaat doordat in de mond zenuwen geprikkeld worden die gewoonlijk reageren op een trilling of lichte aanraking. Naast kruiden die een heet (rode peper), koud (pepermunt) of schrijnend (wasabi) gevoel geven, is er dus ook een specerij die kietelt.

Onderzoekers van de Universiteit van Californië in Berkeley publiceerden er zondag online over in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Neuroscience.

Szechuanpepers zijn gedroogde zaaddozen van Zanthoxylum-bomen of -struiken. De planten zijn niet verwant aan rode of zwarte peper. De smaak is pittig en citrusachtig, maar de peper veroorzaakt ook een tintelend, verdoofd gevoel. Het kan, aldus de auteurs van de publicatie, zelfs voelen „alsof je met je tong aan de polen van een 9-Volt-batterij likt”. In de Chinese volksgeneeskunde worden Zanthoxylum-extracten gebruikt om tand- of gezichtspijn te verzachten.

De groep in Berkeley doet al jaren onderzoek naar specerijen die bij mensen sensaties opwekken zoals hitte, kou en pijn. Met die chemische prikkels van kruiden is vervolgens te onderzoeken hoe gevoelszenuwen op moleculair niveau de waarneming regelen.

De Szechuanpeper blijkt in dat scala aan sensaties een uitzondering. Rode peper, wasabi en menthol worden waargenomen door pijnzenuwcellen. Szechuanpeper wekt in die pijnzenuwcellen dezelfde reactie op als rode peper, maar het effect is anders omdat ook zogeheten mechanoreceptoren actief worden. Dat zijn zenuwen die beweging of aanraking waarnemen.

Het kruid (of preciezer, de werkzame stof hydroxy-alfa-sanshool) is de eerst prikkelende stof waarvan aangetoond is dat die mechanoreceptoren activeert.

De onderzoekers bepaalden ook hoe die activatie werkt. In het oppervlak van gevoels- en pijnzenuwen bevinden zich kanalen. Bij een fysieke prikkel verandert de stroom van geladen deeltjes (ionen) door die kanalen, waardoor de zenuw gaat vuren.

Hydroxy-alfa-sanshool prikkelt drie verwante typen kanalen voor kalium, op de mechanoreceptor-zenuwen. Diezelfde kanalen reageren ook op bepaalde narcosegassen; dat zou het tintelende, dove gevoel verklaren dat Szechuanpeper opwekt.

Hoe de drie kanalen samenwerken, is onduidelijk. En het blijft ook de vraag hoe een chemische stof als hydroxy-alfa-sanshool zenuwen activeert die gewoonlijk (fysieke) aanraking waarnemen.