Op zoek naar een tweede leven

Leegstand zorgt vaak voor verloedering en vandalisme.

Gemeenten moeten daarom eerder nadenken over een nieuwe bestemming.

Venlo, Nedinsco Complex Foto's John Bohnen, Stichting Dorp, Stad & Land Stichting Dorp, Stad & Land

Amersfoort. - Neem de 250 zelfstandige postkantoren die de komende vijf jaar moeten sluiten. Daar kun je als wethouder op anticiperen, zegt Fons Asselbergs, Rijksadviseur Cultureel Erfgoed. „Het gaat vaak om mooie, oude panden in het centrum. Bedenk wat je ermee wilt doen in de toekomst, leg alvast contacten. Dan voorkom je dat zo’n pand straks jaren leegstaat, verloedert, en uiteindelijk moet worden gesloopt.”

Asselbergs presenteerde gistermiddag ‘De Oude Kaart van Nederland’, een landelijke inventarisatie van leegstaande gebouwen, complexen en terreinen. Er is ook een digitale kaart, gekoppeld aan Google Maps, waarop de leegstand te zien is. De oude kaart moet inzicht geven in gebouwen en complexen die langer dan twee jaar leegstaan zonder concreet plan voor herbestemming. Dat gaat vaak ten koste van de leefbaarheid in de buurt, en leidt tot ‘verrommeling’, verval, vandalisme en een gevoel van onveiligheid. Daarnaast is ruimte in Nederland schaars. Asselbergs: „Als je 50 procent van de oude gebouwen en terreinen hergebruikt, boek je al een enorme ruimtewinst. Doe dat eerst, voordat je de wei in gaat om iets nieuws te bouwen.” De inventarisatie van Asselbergs leverde 945 panden, complexen en terreinen op, variërend van kerken en oude pakhuizen tot basisscholen en industriële complexen.

945 stuks. Niet echt veel...

„Dat klopt. Het werkelijke getal zal veel hoger liggen. Er zijn ongeveer 2.000 bebouwde kommen in Nederland. Stel dat overal twee objecten langdurig leegstaan. Dan heb je het zo over vierduizend.”

Maar die heeft u niet allemaal kunnen traceren?

„Nee. Nederland heeft nauwelijks kennis over leegstand. Het Rijk heeft dat niet, de provincies niet, de gemeenten niet. Bij een gemeente kom je vaak terecht bij iemand van Economische Zaken, die de informatie alleen in zijn hoofd heeft. Soms word je doorverwezen naar meneer Pietersen in de Kerkstraat, die alles bijhoudt. Niemand heeft de behoefte de informatie te centraliseren, laat staan een actieve strategie te ontwikkelen.”

Waarom niet?

„Stilzwijgend heerst het idee dat leegstand een kwestie van anderen is: van de eigenaar, van een kerkbestuur, van een boer. Vaak wordt gedacht: het lost zich vanzelf wel op. En dat is ook zo, want het stort uiteindelijk in. Wat ook een rol speelt, is dat de gemeente soms geen belang heeft bij openheid. Uit commerciële overwegingen, als er gesprekken zijn met een projectontwikkelaar. Of een gemeente is bang dat er krakers intrekken.”

Eigenaren hebben vaak ook geen haast om een nieuwe bestemming te zoeken.

„Herbestemming is complexer en, zo denkt men, duurder dan nieuwbouw. Ook zijn commerciële ontwikkelaars vaak bang voor zaken als bezwaarschriften van omwonenden en de schoonmaakkosten van de grond. Wat een rol speelt, is dat leegstand niet zoveel kost, want het kan worden afgetrokken van de belasting. En soms ligt herbestemming gevoelig of emotioneel. Dat zie je bijvoorbeeld vaak bij kerken.”

Wat zou er moeten gebeuren?

„De wethouder moet in een vroeg stadium meedenken over gebouwen en complexen die leegkomen. Een wethouder is natuurlijk niet verantwoordelijk voor leegstand, maar wél voor kansen die worden gemist.”

Maar een gemeente heeft toch niets te vertellen over een gebouw of terrein dat in handen is van een particulier of projectontwikkelaar?

„De gemeente is verantwoordelijk voor de publieke ruimte. Een wethouder kan altijd tegen een eigenaar zeggen: ik wil niet dat het hier verloedert, dus ik heb er wel degelijk iets over te zeggen. Dat is ook in het belang van de eigenaar. Als hij iets nieuws wil beginnen, heeft hij daar toestemming van de gemeente voor nodig. En wil hij een gebouw of terrein voor een goede prijs verkopen, dan krijgt hij er meer voor als de koper weet wat er mag gebeuren. Daar gaat de wethouder weer over.”

Wat komt er de komende jaren nog allemaal leeg te staan?

„Sommige trends kun je nu al voorspellen. Van de 150 kloosters in Brabant en Limburg komen er 140 leeg. Als je wacht tot de laatste non of pater de sleutel afgeeft, dan ben je te laat. Dan staat het zo weer jaren leeg. Ook boerderijen en grote silo’s komen leeg. Per dag stoppen nu zeven boeren met hun bedrijf. ”

Rectificatie / Gerectificeerd

correcties en aanvullingen

Geen leegstand

Bij het verhaal Op zoek naar een tweede leven (dinsdag 24 juni, pagina 8 en 9) staat een foto van een kantoor in Zeist. Dat pand heeft jarenlang leeggestaan, maar wordt inmiddels gebruikt door het Wereld Natuur Fonds.