Onvermijdelijke file

Gelukkig is het land waar de files groeien. Als belangrijke factoren voor het dichtslibben van de wegen noemt de Mobiliteitsbalans 2008 van het Kennisinstituut Mobiliteitsbeleid de goede ligging en de gunstige economische situatie van de Randstad, gecombineerd met de hoge bevolkingsdichtheid.

Over het hele wegennet is het tijdverlies door files de afgelopen acht jaar met meer dan de helft toegenomen. Omdat het ons voor de wind gaat, komen mensen ook vaker te laat. Bijeenkomsten beginnen vaak later omdat de belangrijke deelnemers niet op tijd aanwezig konden zijn. Ze hoeven zich ook nog niet eens te excuseren.

Automobilisten schikken zich intussen in het onvermijdelijke en behelpen zich met telefoon, radio of een cursus op cd. Bij de volgende economische recessie hoeven de nieuwe werklozen niet meer tijdens de spits de weg op. Dan zal het verkeer weer sneller gaan. Maar echte vooruitgang is dat niet te noemen.

Toch kan een deel van het tijdverlies wel degelijk worden beperkt. Uit de Mobiliteitsbalans blijkt dat de aanleg van spitsstroken en, in mindere mate, van nieuwe wegen enigszins heeft geholpen tegen de filevorming. De weg kan bijvoorbeeld intensiever worden gebruikt door op bepaalde uren vervoerscapaciteit te reserveren, zoals dat nu ook bij het vliegverkeer gebeurt. Ook rekeningrijden zal gaan helpen.

Maar een stoorzender is de Nederlandse milieuwetgeving. Handhaving van de wet veroorzaakt tien procent van het tijdverlies in de file. Om de uitstoot van ongezond fijnstof tegen te gaan, is de gemiddelde snelheid rond grote steden beperkt tot 80 kilometer per uur. Anders dan verkeerskundigen voorspelden, veroorzaakt dat extra oponthoud.

Maar de gezondheid van omwonenden is erbij gebaat. Meer omstreden is het ongebruikt laten van eenmaal aangelegde spitsstroken na procedures voor de Raad van State. Nederland heeft een striktere uitleg en toepassing van de Europese regels over fijnstof dan vergelijkbare gebieden in Europa. Maar dat ligt niet aan Europa.

Wel kan de Europese regelgevers worden verweten dat ze niet in staat zijn geweest om de auto-industrie eerder te verplichten roetfilters aan te brengen om de uitstoot van fijnstof te beperken. Met schonere auto’s zijn er minder files. Een aantal maatregelen tegen fijnstof kan dan worden ingetrokken.

Beter openbaar vervoer is een tweede maatregel waarmee zowel de files als de luchtvervuiling worden bestreden. Helaas krijgt het belang van trein, bus en metro in de Mobiliteitsbalans te weinig aandacht. Dankzij de fiets maakt de Randstadbewoner al minder gebruik van de auto dan de Vlaming of de Duitser. Aan het openbaar vervoer kan nog veel worden verbeterd.

Omdat de Randstad van alle vergelijkbare conglomeraten het dichtst bevolkt is, zou hier ook het openbaar vervoersnet het uitgebreidst moeten zijn. Dat is niet het geval. Files zijn onvermijdelijk. Juist daarom moeten trein, bus en metro vaker en beter rijden.