Onnodig vier longen verwijderen: 44.000 euro

Knoeien met declaraties komt overal voor. Onnodige medische verrichtingen om het salaris op te krikken misschien ook. Maar longen of borsten onnodig amputeren? In Milaan was het schering en inslag.

Omstanders op 10 juni bij de privékliniek in Milaan waar een dag eerder 13 artsen werden gearresteerd op verdenking van verminking van patiënten. (Foto AFP) People stand outside the "Istituto Clinico Santa Rita" in central Milan on June 10, 2008. Prosecutors are probing 13 doctors from a Milan clinic which investigators say performed needless, sometimes fatal surgeries on patients to make more money. Police say 13 doctors and one lawyer were arrested on june 9, in connection to the probe of the Santa Rita Clinic on charges ranging from murder to faking patients' charts to fraud. AFP PHOTO / GIUSEPPE CACACE AFP

Dokter Mengele noemen ze hem in de Italiaanse kranten, naar de beruchte nazi-arts. Borstchirurg Pier Paolo Brega Massone (43) zit sinds drie weken vast in een Milanese gevangenis. Hij heeft longen en borsten geamputeerd, enkel met het oog op de hoge vergoeding die het nationaal gezondheidssysteem biedt voor dergelijke operaties, zegt justitie. „Ik heb weer een borst gevist”, zei hij in een van de door de politie afgeluisterde telefoongesprekken. „Vier longen is 44.000 euro”, vertelde hij trots aan zijn collega’s.

Santa Rita heet de privékliniek in Milaan waar hij werkte. Het was een gerenommeerde kliniek met 700 personeelsleden en 30.000 bezoeken per jaar aan de eerste hulp. Nu is dit particuliere ziekenhuis zo goed als leeg. In de volksmond heet het de ‘horrorkliniek’. Niemand durft zich er meer laten opereren.

Is de patiënt wel voldoende beschermd in een privékliniek? Het schandaal heeft het al decennia bestaande systeem van privéklinieken en publieke ziekenhuizen in Italië ter discussie gesteld. Zijn er wel voldoende controles? Leidt de vergoeding per verrichting niet tot een onaanvaardbare ‘economisering’ van de patiënt?

Pier Paolo Brega Massone was niet de enige. Dertien artsen en de eigenaar van de privékliniek Santa Rita zijn gearresteerd. Jarenlang zouden ze allerlei onnodige operaties hebben uitgevoerd en laten uitvoeren, met vaak vreselijke gevolgen voor de patiënten.

Chirurg Brega Massone verweerde zich vorige week vanuit zijn cel: „Het is onterecht. Ik heb in de kliniek Santa Rita duizenden ingrepen gedaan en zou ze allemaal weer doen. Ik deed het in het belang van de patiënt en niet, zoals men nu zegt, in het belang van de balans van Santa Rita.”

Hij heeft via zijn advocaten de tegenaanval gekozen. Hij moest ook wel, want hem werd tot gisteren moord ten laste gelegd. Een aanklacht die hem en twee van zijn collega’s een levenslange gevangenisstraf zou kunnen opleveren.

Volgens de officieren van justitie die de zaak onderzoeken, zijn minstens vijf patiënten en mogelijk twintig personen omgekomen als gevolg van ingrepen die alleen maar zinvol te noemen waren voor de kas van Santa Rita. Maar de rechter bepaalde gisteren in een vooronderzoek dat er geen causaal verband vast is te stellen tussen de dood van de patiënten en de ingreep. Brega Massone zal nu alleen worden vervolgd voor het onnodig verminken van patiënten en bedrog.

91 patiënten zijn tussen 2005 en 2006 ernstig verminkt in zijn ziekenhuis. Tien personen met tuberculose zagen een long weggenomen worden. Bij een meisje van 21 werd een borst afgezet, hoewel dat onnodig was. Hetzelfde overkwam vijftien andere jonge vrouwen.

In vrijwel alle gevallen waren de slachtoffers of heel jonge patiënten of heel oude. Volgens justitie waren de jongeren allemaal migranten en hadden de ouderen vaak nauwelijks nog mensen die voor hen zorgden. Het heeft er alle schijn van dat de sociaal minst weerbare patiënten bewust werden geselecteerd voor de zinloze operaties, aldus justitie.

De rechtbank zei gisteren over arts Brega Massone: „Het is verbazingwekkend met hoeveel hardheid hij zijn criminele gedrag ten uitvoer bracht, zonder ook maar het geringste mededogen te vertonen, terwijl hij systematisch zinloze, ingrijpende en verminkende chirurgische ingrepen deed.”

Het geval van Santa Rita is uitzonderlijk in zijn extremiteit, maar staat niet op zichzelf. Sinds begin vorig jaar zijn in Lombardije – dat in Italië bekend staat om zijn excellente gezondheidszorg – zeker tien privéklinieken onderworpen aan onderzoek door de financiële politie. In januari 2007 werden in vier particuliere ziekenhuizen invallen gedaan. Een maand geleden was het de beurt aan de beroemde privékliniek San Raffaele in Milaan, waar ook premier Berlusconi zich ooit liet behandelen. Een bekende chirurg en een geneesheer-directeur werden gearresteerd op verdenking van geknoei met declaraties ten koste van het nationale gezondheidssysteem.

De financiële politie ontdekte de fraude door de medische dossiers van patiënten te vergelijken met de door de klinieken gevraagde vergoedingen. Pathologen trokken na of de voorgeschreven medicijnen klopten met de gestelde diagnoses.

San Raffaele zou voor 2,6 miljoen euro te veel hebben gedeclareerd door medicijnen voor te schrijven die niet nodig waren, en ingrepen te doen die overdreven bleken te zijn. In Santa Rita is tussen 2005 en 2006 minstens voor eenzelfde bedrag te veel gedeclareerd, maar het cijfer zal in de loop van het onderzoek nog fors oplopen.

In de ‘geldfabriek’, zoals Italiaanse kranten de afdeling van chirurg Brega Massone omschrijven, werd net zoveel gedeclareerd als in topziekenhuizen met 10 tot 20 keer zoveel bedden. De doktoren werden hiertoe aangezet door de manier waarop in veel privéklinieken de betaling voor artsen is geregeld. Ze hadden een basisloon van 1.700 euro, maar volgens de politie wisten sommigen van hen hun maandloon met hun wrede handelswijze op te krikken tot 27.000 euro, omdat ze per verrichting extra betaald kregen door de eigenaar van de kliniek.

De misstanden in Santa Rita zijn aan het licht gekomen na een anonieme tip. Via het afluisteren van de medici is het systeem vervolgens in kaart gebracht. In een van de onderschepte gesprekken zei de ex-geneesheer-directeur tegen een afdelingshoofd: „Maar sorry, het is logisch dat – als je werkgever zegt ‘hoe meer je opereert, hoe meer ik je betaal’ – dit de chirurg op de een of andere wijze aanzet tot een agressieve aanpak.”

Door ziekenhuizen per ingreep te betalen ontstaat het risico dat patiënten meer vanuit economische dan vanuit medische overwegingen worden benaderd, zegt ook de internationaal bekende oncoloog en senator Umberto Veronesi. De manier waarop de bevallingen in Italië zich sinds de invoering van het vergoedingensysteem hebben ontwikkeld, lijkt dit te bevestigen. In 1981, vóór de invoering van de stukgoedvergoeding onderging 11 procent van de Italiaanse vrouwen een keizersnee. Nu is dat 38 procent, tegen het Europese gemiddelde van 15 procent. Een keizersnee levert het ziekenhuis bijna het dubbele op van een natuurlijke bevalling: 2.359 tegen 1.489 euro. Bypassoperaties zijn ook populair in Lombardije. In de Italiaanse regio worden er net zoveel verricht als in heel Frankrijk, aldus de krant la Repubblica.

Volgens hoogleraar Francesco Longo, directeur van een onderzoekscentrum aan de Bocconi-universiteit van Milaan, dat het nationale gezondheidssysteem onderzoekt, wordt er jaarlijks voor 5 miljard euro aan het nationale gezondheidsbudget onttrokken als gevolg van bedrog, zinloze operaties, vervalste medische dossiers en spookopnames in ziekenhuizen.

Het probleem van het per ingreep betaald worden speelt niet bij artsen die in publieke ziekenhuizen werken. Zij krijgen een vast loon dat niet afhankelijk is van het aantal verrichtingen. Steeds meer goede artsen lopen echter over naar de privéklinieken om erbij te klussen. Daar worden ze wel beloond voor hoge productie.

Deze stimulans om zoveel mogelijk verrichtingen te doen, heeft de laatste jaren geleid tot een forse groei van de privéklinieken. Tussen 2000 en 2005 is het aantal ziekenhuisopnames nationaal gedaald met 0,7 procent. Maar in privéklinieken groeide dit juist met 18,7 procent, terwijl de winsten toenamen met 24 procent. Een groei die deels reëel is en deels het gevolg is van fraude. Veel privéklinieken schrijven overleden patiënten meer ziektes toe om zo meer te kunnen declareren, aldus Americo Cicchetti van de Katholieke Universiteit van Rome, die onderzoek deed naar de groei van de privéklinieken.

‘Het gezondheidszorgsysteem functioneert niet”, zegt Alessandro Cè, ex-portefeuillehouder gezondheidszorg van het regiobestuur Lombardije, in reactie op het schandaal. „Er is onvoldoende controle in het systeem.” Volgens hem worden de ziekenhuizen door politici gewaarschuwd dat er gecontroleerd gaat worden omdat politici financiële belangen hebben in deze klinieken.

Een jaar geleden zegde Cè het regiobestuur vaarwel, omdat hij de misstanden zag maar er niks aan gebeurde, zo vertelde hij vorige week aan de krant La Stampa. „Ik ben opgestapt, omdat de gouverneur van de regio niks wilde veranderen.” Deze liet partijpolitieke belangen volgens Cè prevaleren boven het belang van de patiënten.

Cè pleit voor betere controles. Als in eenzelfde gebied een publiek ziekenhuis voor een bepaalde pathologie tien declareert en een privékliniek dertig, weet je dat er iets niet deugt, zegt hij. „Maar om deze controles uit te voeren is politieke wil nodig.”

    • Bas Mesters