Nederland als toevluchtsoord

De oppositieleider in Zimbabwe is gevlucht naar de Nederlandse ambassade.

Hij kan niets anders dan afwachten.

A man on a bicycle cycles past the Dutch Embassy in Harare, Monday, June 23, 2008. Zimbabwe opposition leader Morgan Tsvangirai has sought refuge in the Dutch Embassy in Harare, and has been there since Sunday, the Foreign Ministry said Monday. (AP Photo / Tsvangirayi Mukwazhi) Associated Press

De poorten van de Nederlandse ambassade in Harare zitten dicht. „Geen commotie alsjeblieft’’, wuift de Nederlandse ambassadeur Jos Weterings, die juist met chauffeur het terrein afrijdt. Maar de commotie is er al. Nederland is ineens epicentrum geworden in de verkiezingscrisis van Zimbabwe. Achter die gesloten poorten schuilt sinds zondagmiddag de leider van de oppositie en winnaar van de eerste ronde, Morgan Tsvangirai.

De diplomaten hadden het liever stilgehouden. Maar de minister van Buitenlandse Zaken, Maxime Verhagen, kon gistermiddag niet anders dan het uitgelekte nieuws bevestigen dat de oppositieleider zijn toevlucht had genomen in de ambassade. Afgelopen zondag vroeg Tsvangirai Nederland om hulp, enkele uren voor de persconferentie waarop hij bekendmaakte niet langer mee te doen aan de tweede ronde van de presidentsverkiezingen, aanstaande vrijdag. Tsvangirai vreest voor zijn leven.

Dat is niet verwonderlijk. De secretaris-generaal van de oppositiepartij MDC, Tendai Biti, werd vorige week resoluut in de boeien geslagen op de luchthaven van Harare, nadat hij twee maanden in zelfgekozen ballingschap had verkeerd in Zuid-Afrika en Botswana. Biti wordt beschuldigd van hoogverraad, op basis van een document dat volgens de oppositie is vervalst. Op hoogverraad staat in Zimbabwe de doodstraf.

De hoop dat het geweld tegen zijn aanhang en de intimidatie zouden stoppen door zich terug te trekken, blijkt maandag valse hoop. Even na lunchtijd vallen tientallen leden van de oproerpolitie het hoofdkantoor van de MDC binnen aan de Nelson Mandela Avenue in Harare. Het zes verdiepingen hoge gebouw was de afgelopen weken pleisterplaats geworden van de toegetakelde oppositieaanhangers, die nu zelfs het trappenhuis gebruiken als slaapplaats.

De Nederlandse ambassade is een logisch toevluchtsoord voor Tsvangirai. Nederlandse diplomaten waren de afgelopen weken zeer actief. Ze gingen zelf poolshoogte nemen op het platteland toen de eerste berichten binnenkwamen over afranselingen in de dorpen. Ze ondervonden de intimidatie aan den lijve. Begin mei werd een Nederlandse diplomate samen met Britse en Amerikaanse collega’s bedreigd bij een wegversperring.

De Verenigde Staten en Groot-Brittannië hadden hun deuren openstaan voor Tsvangirai. Maar als hij op die ambassades zijn toevlucht had genomen, had Mugabe nog meer reden gehad om zijn rivaal een marionet van Bush en Brown te noemen. De regeringskrant The Herald noemde Tsvangirai maandagochtend een ‘housenigger’, een loopjongen van het Westen. Nederland is volgens de regering Mugabe wel onderdeel van het westerse complot tegen Mugabe, maar Balkenende schittert vooralsnog niet op de verkiezingsposters hier.

Helemaal zeker van zijn veiligheid is Tsvangirai op de Nederlandse ambassade niet. Mugabe’s stoottroepen, de jeugdmilities en oorlogsveteranen lieten de afgelopen weken zien zich weinig aan te trekken van diplomatieke protocollen. Bij een wegversperring dreigden de milities begin deze maand een auto van de Amerikaanse diplomatieke dienst in brand te steken, toen de diplomaten weigerden uit te stappen. De Zimbabweaanse chauffeur kreeg klappen.

Een medewerker van de ambassade zegt dat er zondag contact is geweest met het Zimbabweaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. ‘Op het hoogste niveau’ zou zijn bevestigd dat Zimbabwe zich aan het Verdrag van Wenen zal houden en de Nederlandse ambassade met rust zal laten.

De Zimbabweaanse regering reageerde verontwaardigd op Tsvangirais besluit zich terug te trekken uit de tweede ronde van de verkiezingsronde. Woordvoerders van de regeringspartij buitelden maandag over elkaar heen om de MDC te dwingen toch mee te doen. De grondwet zou hem daar volgens de woordvoerders toe dwingen.

Maar drie vooraanstaande rechtsgeleerden in Zuid-Afrika trekken die lezing nu in twijfel. Volgens de juristen van het Southern African Legitation Centre zijn partijen volgens de kieswet alleen verplicht aan die tweede ronde mee te doen, als er sprake is van een „wettige” verkiezingsronde. De Zimbabweaanse kiescommissie zou zelf de wet hebben overtreden door de tweede ronde niet 21 dagen na de eerste verkiezingsronde van 29 maart te houden, zoals de kieswet voorschrijft. Door die wet te overtreden, zou de kiescommissie nu de winnaar van de eerste ronde tot president van de republiek Zimbabwe moeten benoemen. De vluchteling op de Nederlandse ambassade, is dus in theorie het nieuwe staatshoofd.

De minister van Buitenlandse Zaken van Botswana zei maandag dat wat hem betreft Mugabe niet langer als het legitieme staatshoofd wordt beschouwd. „Als er een atmosfeer is waarin geen vrije en eerlijke verkiezingen kunnen worden gehouden, kun je niet iemand accepteren die zich gedraagt alsof hij heeft gewonnen...” Mugabe kreeg de afgelopen dagen meer kritiek van individuele ministers en presidenten uit de buurlanden, maar het regionale samenwerkingsverband SADC heeft zich nog niet uitgesproken.

Tsvangirai kan nu niet meer dan vanuit de Nederlandse ambassade wachten op de volgende stap van Mugabe. Hij kan niet naar het buitenland vluchten. Zijn verzoek tot verlenging van zijn verlopen paspoort werd deze week door het ministerie van Binnenlandse Zaken afgewezen.