Keuze voor Nederlandse ambassade is ook een politieke

Nederlandse hulp is minder gevoelig dan Amerikaanse of Britse. Maar uiteindelijk hoort Nederland volgens Zimbabwe bij dezelfde westerse kliek.

De krantenjongens verdienen miljarden bij het stoplicht om de hoek van de Nederlandse ambassade in Harare. The Herald gaat vanochtend als warme broodjes. „Tsvangirai ‘vlucht’ naar de Nederlandse ambassade”, kopt de spreekbuis van de Zimbabweaanse regering. „Een exhibitionistische capriool die alleen maar de bedoeling heeft om internationale woede aan te wakkeren en de sympathie te wekken van zijn meesters.”

Zo ziet de commissaris van de politie dat, kameraad Augustine Chihuri, die vanochtend namens de regering het woord voert. Voor Tsvangirai was de Nederlandse ambassade misschien het meest voor de hand liggende toevluchtsoord. De Nederlanders zijn actief betrokken bij de verkiezingscrisis, sturen hun diplomaten naar de verste uithoeken op het platteland om te kunnen rapporteren over de gewelddadige campagne tegen de aanhangers van de oppositie.

Het was misschien ook de meest praktische uitweg voor Tsvangirai, die zei zijn leven niet zeker te zijn. Er is bijna dagelijks contact met de Nederlandse ambassade. Ambassadeur Jos Weterings was zondag hoogstpersoonlijk naar de villa van de oppositieleider gekomen om Tsvangirai te horen zeggen dat hij zich terugtrekt uit de tweede ronde van de presidentsverkiezingen. Het geweld tegen zijn aanhang had van die verkiezingen „een schijnvertoning” gemaakt, aldus Tsvangirai, die vanochtend aankondigde dat hij de ambassade snel weer zal verlaten. De Zimbabweaanse regering zou hem hebben verzekerd dat hem nu niets meer zal overkomen.

Hulp van Nederland is niet zo politiek beladen als van de Verenigde Staten of Groot-Brittannië, de landen die Mugabe ervan beschuldigt Zimbabwe opnieuw tot kolonie te willen maken.

Maar voor de Zimbabweaanse regering hoort Nederland wel bij dezelfde westerse kliek. „Wiens agenda probeert Tsvangirai hier te dienen?”, vraagt politiecommissaris Chihuri zich af. „Dat kan geen Zimbabweaanse agenda zijn.”

Tsvangirai vroeg de blanken om hulp en bewijst voor de regering opnieuw zich te gedragen als „een housenigger”, zoals The Herald hem gisteren noemde. Zijn vlucht is koren op de molen van de verkiezingscampagne van regeringpartij ZANU-PF die ondanks de terugtrekking van oppositiepartij MDC gewoon doorgaat. De oppositieleider wordt op posters afgebeeld als een baby in de draagzak van de blanken. De acht jaar oude beelden van Tsvangirai die bij de oprichting van de MDC cheques aanneemt van blanke boeren, worden nog wekelijks vertoond op de staatszender ZBC.

Tsvangirai legde vanochtend aan de NOS uit dat zijn beslissing om niet naar een Afrikaanse ambassade te gaan louter toeval was. „Ik wilde naar een ambassade die mij vriendelijk gezind was, en niet omstreden. Ik had overal naar toe kunnen gaan, maar dit is wat er gebeurde.” Maar die beslissing verraadt wel degelijk zijn wantrouwen tegenover de regio.

Veel Afrikaanse leiders waren de afgelopen dagen weliswaar kritischer over Mugabe dan ooit tevoren. De Zambiaanse president noemde de aanloop naar de tweede ronde „een schande”. Botswana trok openlijk Mugabe in twijfel als legitieme leider van Zimbabwe. Zelfs Mugabe’s trouwe bondgenoot Angola riep de Zimbabweaanse regering op tot meer tolerantie. Maar SADC, het verband van landen in zuidelijk Afrika, houdt zich op de vlakte. Zuid-Afrika liet gisteren voor het eerst een resolutie toe van de VN-Veiligheidsraad waarin Harare wordt gevraagd het geweld te stoppen en „vrije en eerlijke verkiezingen” te houden. Maar verscherping van de sancties tegen Mugabe en zijn vertrouwelingen, zoals de VS en Groot-Brittannië willen, vond Zuid-Afrika niet nodig.

Het is een publiek geheim dat de Zuid-Afrikaanse president Mbeki en Tsvangirai elkaar niet liggen. Mbeki gelooft niet dat Tsvangirai Zimbabwe uit de huidige politieke en economische chaos kan halen. Bovendien wil Mbeki geen precedent scheppen van een oppositie die een zwarte bevrijdingsbeweging van de troon stoot. Tsvangirai zei na de eerste ronde in maart Mbeki niet langer te vertrouwen als bemiddelaar in het conflict. Toen Zimbabwe ruim twee weken na de eerste ronde nog steeds de uitslagen niet had, zei Mbeki: „Crisis? Welke crisis?” Tsvangirai vroeg SADC om Mbeki te vervangen door de Zambiaanse president Mwanawasa, die Zimbabwe tenminste „een zinkende Titanic” durfde te noemen. SADC wees Tsvangirai’s verzoek af.

Voor de poort van de Nederlandse ambassade is het vanochtend rustig. De aanhang van ZANU-PF die elders in de stad door de straten marcheert met posters en vlaggen is hier niet te zien. De ambassade kreeg zondagmiddag van het Zimbabweaanse ministerie van Buitenlandse Zaken de garantie dat de regering het Verdrag van Wenen zal respecteren en het ambassadeterrein met rust zal laten. Mugabe’s jeugdmilities en oorlogsveteranen lieten de afgelopen weken zien zich weinig aan te trekken van diplomatieke protocollen. Bij een wegversperring dreigden de milities begin deze maand een auto van de Amerikaanse diplomatieke dienst in brand te zetten. De Zimbabweaanse chauffeur kreeg klappen.

De regering vraagt zich af waarom Tsvangirai denkt dat hij iets te vrezen heeft. „Als wij hem willen oppakken, laten we dat echt wel weten”, zei de politiecommissaris. Maar de politie liet gisteren nog zien niet van plan te zijn te stoppen met de intimidatie van oppositieaanhangers. Tientallen leden van de oproerpolitie vielen het hoofdkantoor van de MDC binnen aan de Nelson Mandela Avenue in Harare. Het zes verdiepingen hoge gebouw was de pleisterplaats geworden van toegetakelde oppositieaanhangers, die nu zelfs het trappenhuis gebruiken als slaapplaats. De strompelende jeugd werd afgevoerd naar een „opleidingscentrum”, waar kiezers worden onderworpen aan een gewelddadige cursus stemmen.

Tsvangirai heeft de Zimbabweaanse regering in alle staten gebracht met zijn besluit zich terug te trekken uit de tweede ronde. Woordvoerders van de regeringspartij buitelden gisteren over elkaar heen om te zeggen dat de MDC moet meedoen. De grondwet zou daar toe dwingen.

Maar drie vooraanstaande rechtsgeleerden in Zuid-Afrika trekken die lezing in twijfel. Volgens de juristen van het Southern African Legitation Centre zijn partijen volgens de kieswet alleen verplicht aan die tweede ronde mee te doen, als die „wettig” is. De Zimbabweaanse kiescommissie zou zelf de wet hebben overtreden door de tweede ronde niet 21 dagen na de eerste ronde van 29 maart te houden, zoals de kieswet voorschrijft. Daardoor zou de kiescommissie nu de winnaar van de eerste ronde tot president moeten benoemen. De vluchteling op de Nederlandse ambassade is volgens de Zimbabweaanse wet dus het nieuwe staatshoofd. Maar in Zimbabwe zijn wetten nu eventjes relikwieën uit een ander tijdperk.

    • Bram Vermeulen