Elkaar begrijpen en dan gewoon aan het werk

Rachida Chakir is één van de allochtone coaches die in Hoorn allochtone vrouwen begeleidt naar een baan.

Zij laat haar cliënten aan het woord in hun eigen taal.

Versluys, Ari;Uyttenbroek, Ellie

Welke gemeente kent hem niet, de kaartenbak ‘moeilijke gevallen’ op de afdeling werk en bijstand: werklozen die al jaren een uitkering hebben en daar maar niet uitkomen. Na talloze vruchteloze pogingen hen aan een baan te helpen, verdwijnen ze doorgaans uit het blikveld van de ambtenaren en integratiebureaus.

Het kan ook anders. Zoals in Hoorn, twee jaar geleden nog goed voor een kaartenbak met zo’n tweehonderd allochtone langdurig werklozen. Toen werden er twee allochtone reïntegratiecoaches aangesteld, één van Turkse en één van Marokkaanse afkomst. Hoe succesvol dat uitpakte, is nu te lezen in hun boekje Alsnog op weg naar werk – de kracht van allochtone coaches. Het eerste exemplaar werd gisteren overhandigd aan staatssecretaris Aboutaleb van Sociale Zaken, zelf hét voorbeeld van een succesvolle Nederlandse Marokkaan.

Rachida Chakir (33) is één van de twee coaches uit Hoorn. Ze kwam veertien jaar geleden vanuit Marokko naar Nederland en spreekt Arabisch en Berbers. Volgens haar is het belangrijk de situatie van binnenuit te kennen, als je mensen aan werk wilt helpen. Chakir: „Vooral alleenstaande allochtone vrouwen hebben het moeilijk. Ze leven vaak in een piepklein wereldje, meestal binnenshuis. Sommigen hebben een taalcursus gevolgd. Maar als je vervolgens nooit in aanraking komt met autochtonen, verwatert die kennis snel. En als zo’n vrouw er dan onverwacht alleen voor komt te staan, kan ze geen kant op.”

Die slechte kennis van de taal is een probleem dat Rachida Chakir anders aanpakt dan haar Nederlandse collega’s. Ze laat haar cliënten aan het woord in hun eigen taal. En dat werkt. Chakir: „Als ik mijn cliënten uitnodig voor een eerste gesprek, zijn ze opgelucht dat ze eindelijk hun verhaal kunnen doen. Ze kunnen zeggen wat ze voelen en uitleggen waarom ze niet werken. Van mijn kant kan ik vertellen wat hier de regels zijn en wat er van je wordt verwacht: als je kunt, moet je aan het werk. En ze hoeven bij mij niet met smoesjes aan te komen uit de Koran – ik ken de Koran óók.”

Op deze manier lukt het de twee coaches vertrouwen te wekken bij hun cliënten. Zoals bij een gescheiden Marokkaanse vrouw van wie de dochter verkering had met een Nederlandse jongen. Chakir: „Die vrouw stond er alleen voor, had nog nooit gewerkt en kwam het huis nauwelijks uit. En toen óók nog eens haar dochter verkering kreeg met een Nederlander, was ze ten einde raad: haar omgeving zou haar kunnen verstoten. Het liefst wilde ze zelfmoord plegen. Tegen een Nederlandse reïntegratiecoach zou ze nóóit durven zeggen hoe erg ze het vindt dat haar dochter verkering heeft met een Nederlander, tegen mij wel. Want ik begrijp haar situatie. Doordat ze vertrouwen in me heeft, kan ik vervolgens met haar aan de slag.”

De hulp van de twee coaches begint met aandacht voor de problemen van de cliënten, daarna pas komt het aanbieden van een opleiding of het zoeken van een geschikte baan. Chakir: „Veel van deze mensen zijn niet in staat meteen te gaan werken. Sommigen zijn enorm onzeker en denken dat ze niets kunnen. Anderen hebben veel voor hun kiezen gekregen. Dat kan betekenen dat iemand door ons wordt doorgestuurd en eerst geestelijke bijstand krijgt.”

Gemiddeld is Rachida Chakir tussen de drie en vijf maanden met een cliënt in de weer, voordat die klaar is om aan het werk te gaan. Wat er in die maanden gebeurt? Als voorbeeld noemt ze een vrouw met wie ze nu een stappenplan doorloopt. De vrouw is gescheiden van haar gewelddadige man, heeft schulden en bij haar twee kinderen is ADHD vastgesteld.

Chakir: „Ze sprak de taal niet, kende niemand en wist van niets. De enige die ze had, was haar ex-man – en die bedreigde haar. Ik voel me helemaal verloren, zei ze. Zo gauw ze begon te praten, moest ze huilen. Eerst heb ik een afspraak gemaakt met de schuldhulp, om haar financiën op orde te brengen. Vervolgens heb ik contact gelegd met een instantie die ouders begeleidt bij de opvoeding van kinderen met omgangsproblemen. Daarna is ze gestart met een taalcursus en met een assertiviteitstraining. En toen heb ik haar ook nog aangemeld voor een fietscursus, want ze moet straks wel op haar werk kunnen komen en boodschappen doen. En ze doet het allemaal. Ondertussen houd ik steeds contact en stimuleer haar om door te gaan. Een paar maanden geleden zat er een heel ziek vogeltje voor me; nu zit er een gemotiveerde vrouw, die binnenkort zeker aan de slag gaat. Dan is ze gered voor de samenleving. Want iemand die werkt, integreert.”

Rachida Chakir loopt met plezier de benen uit haar lijf voor ‘haar’ klanten, maar „het is niet allemaal hosanna”. Zo kost het de reïntegratiecoach behoorlijk wat doorzettingsvermogen om haar cliënten daadwerkelijk geplaatst te krijgen. Chakir: „Je hebt te maken met een probleemgroep. Dus moet ik werkgevers hartstochtelijk overtuigen van de kwaliteiten van mijn cliënt. Maar ik geef niet gauw op, ik blijf praten en argumenteren. Werkgevers zeggen wel eens dat het lijkt alsof ik die baan voor mezelf nodig heb. Maar het leuke is dat mijn enthousiasme hen ook motiveert. Vaak raken ze betrokken en hopen ze zelf ook dat het gaat lukken.”

Ook nadat ze werk hebben gevonden, houdt de coach contact met haar cliënten. Chakir: „Ik bel achteraf altijd nog een paar keer op – en ze mogen mij ook bellen. Als iemand problemen heeft op het werk, ga ik erheen en probeer erachter te komen wat er mis is. Ik wil hoe dan ook voorkomen dat ze terugvallen in hun oude situatie.” Het gaat meestal om het gebrek aan ervaring: ze weten niet hoe het er op de werkvloer aan toegaat, denken dat ze het werk niet aankunnen, hebben niet goed door hoe mensen op het werk met elkaar omgaan. Chakir begeleidt de vrouwen in zo’n geval nog wat langer, praat op ze in en zegt dat ze moeten volhouden en dat ze het echt kunnen. Meestal lukt het dan alsnog.

Na twee jaar was de gemeente zo enthousiast dat er een boek over de speciale manier van werken is gemaakt, dat is bedoeld als voorbeeld voor andere gemeenten. Rachida Chakir is trots op het succes: „Elkaar begrijpen en dan aan het werk. Dat is dé manier om samen te leven in de maatschappij.”

Het boek Alsnog op weg naar werk – de kracht van allochtone coaches is verkrijgbaar bij de gemeente Hoorn, afdeling Werk & Bijstand of via d.gelinck@hoorn.nl