Ambassade is onschendbaar territorium

Nederland speelt al langere tijd een actieve rol in Zimbabwe.

En Koenders sprak onlangs langdurig met Tsvangirai.

Waarom klopte de Zimbabweaanse oppositieleider Morgan Tsvangirai uitgerekend bij de Nederlandse ambassade in Harare aan om een veilig heenkomen te zoeken? Het heeft alles te maken met de activistische rol die Nederland al langere tijd speelt in Zimbabwe op het gebied van de mensenrechten, is de aanname in Den Haag. „Nederland pleit al tijden voor vrije en eerlijke verkiezingen en veroordeelt het geweld”, aldus minister Verhagen gistermiddag. Hij doelde hier op de officiële reacties op de gewelddadig verlopen eerste ronde van de verkiezingen en de nog gewelddadiger aanloop naar de tweede ronde.

Maar los daarvan heeft Nederland de afgelopen jaren via de ambassade en non-gouvernementele organisaties goede contacten opgebouwd met mensenrechtengroeperingen in het land. Nederland was voor die organisaties een acceptabele partner wegens het ontbreken van een koloniaal verleden in het land.

Dan zijn er ook nog de persoonlijke contacten die Morgan Tsvangirai eerder dit jaar had met de Nederlandse minister voor Ontwikkelingssamenwerking Bert Koenders. Zij spraken elkaar uitvoerig in april van dit jaar in de Ghanese hoofdstad Accra. Toch betwijfelen medewerkers van Koenders of dit een doorslaggevende reden is geweest voor de Zimbabweaanse oppositieleider om voor de Nederlandse ambassade te kiezen.

Dat hij zich daar zou melden werd in de loop van zondag duidelijk, nog voordat Tsvangirai zijn persconferentie gaf met de aankondiging zich uit de verkiezingsstrijd terug te trekken omdat hij zich te veel bedreigd voelde door aanhangers van de zittende president Robert Mugabe.

Enkele uren na deze persconferentie, toen hij veilig op het ‘Nederlandse grondgebied’ in Harare zat, stelden de Nederlanders de Zimbabweaanse autoriteiten op de hoogte en vroegen daarbij garanties dat de internationale regels, zoals neergelegd in de Weense Conventie zouden worden gerespecteerd. In het internationale verkeer wordt het gebied van een ambassade beschouwd als territorium van het land dat daar gevestigd is met de daarbij behorende onschendbaarheid. Ambassades worden dan ook vaker gebruikt als toevluchtsoord.

Overigens heeft Tsvangirai geen politiek asiel aangevraagd. Vanuit de Nederlandse ambassade kan hij met de buitenwereld communiceren.

Intussen blijft Nederland de schending van de mensenrechten aan de orde stellen. Nog gistermorgen, voor het officieel bekend worden van Tsvangirais vlucht naar de ambassade sprak Verhagen namens de Nederlandse regering in een officiële schriftelijke reactie zijn verontwaardiging uit over het geweld in Zimbabwe.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken wil niets zeggen over de speciale veiligheidsmaatregelen die zijn getroffen in Harare. „Wij doen daarover nooit mededelingen”, aldus Verhagen. Ook wilde hij niet zeggen welke acties zijn ondernomen om de Nederlanders in Zimbabwe extra in bescherming te nemen.