Zimbabwe in vernieling

Het kan een oppositieleider in beginsel niet worden kwalijk genomen als hij zich terugtrekt uit verkiezingen die een farce zijn geworden. Dat was de afgelopen weken in Zimbabwe het geval. De regering van Robert Mugabe intimideerde de electorale tegenstander met grof geweld. Duizenden aanhangers van Morgan Tsvangirai’s MDC zijn afgetuigd. De ziekenhuizen liggen vol met ernstig gewonde aanhangers van zijn partij. Er zijn aan oppositiekant mogelijk 86 doden gevallen. Deelname aan de verkiezingen op 27 juni zou iedere burger tot heldendom hebben verplicht. Dat is te veel gevraagd. Drie tot vier miljoen Zimbabweanen zijn het land al ontvlucht.

Mugabe is tot alles bereid gebleken om aan de macht te blijven. Tsvangirai lijkt nu een tactische terugtocht te hebben aangekondigd, volgens het politieke motief ‘reculer pour mieux sauter’. Even een wat langere aanloop nemen om straks beter te kunnen springen.

Staatsrechtelijk kan Tsvangirai’s aankondiging betekenen dat Mugabe automatisch is herkozen. Maar daarvoor moet de MDC zich ook nog officieel uit de stembusstrijd laten uitschrijven. Die stap was gisteren nog niet gezet. Er is alleen een intentieverklaring van Tsvangirai bekend, waarin hij de VN en de Afrikaanse Unie oproept een einde te maken aan de ‘genocide’ in Zimbabwe. Zo’n vraag om interventie is eigenlijk een roep om politieke hulp. Er is dus ruimte voor onderhandelingen.

Mogelijk komt een machtsdeling met de partij van Mugabe in de praktijk vanzelf neer op een overgangsperiode naar herstel. Mugabe is immers 84, naar menselijke maat is dat ‘einde loopbaan’. Hij maakt behalve een excentrieke ook een wanhopige indruk. De crisis die hij zelf veroorzaakt is ook schadelijk voor zijn toekomst en die van zijn partij ZANU-PF.

Het land is geruïneerd. De valuta is niets meer waard; een grote meerderheid van de bevolking is werkloos. Een oplossing voor Zimbabwe valt meer dan ooit samen met een uitweg voor Mugabe zelf. Is hij in staat in te zien dat zijn land belangrijker is dan zijn persoon? Begrijpt hij dat ook voor kiezersbedrog deelname van een tegenstander essentieel is? Een pro forma stembusoverwinning zal zijn politieke positie alleen de schijn van legitimiteit opleveren.

De politieke impasse die nu is ontstaan door Tsvangirai’s aankondiging, zou vooral door Zuid-Afrika benut moeten worden. Tot nu toe stelde Zuid-Afrika teleur als bemiddelaar, aangewezen door het SADC, het regionale samenwerkingsverband van zuidelijk Afrika. President Thabo Mbeki bagatelliseerde de problemen in Zimbabwe. Hij deed dat zo laconiek dat menig waarnemer er ragfijn spel in zag: eigen belang op de langere termijn. De crisis van de één is de kans op welvaart voor de ander. Zimbabwe is potentieel rijk. In Zuid-Afrika zelf zijn echter de verhoudingen tussen de minderheden nu ook grondig verstoord. Dat kan stimuleren: voor Mbeki is het hemd nu ook nader dan de rok. Stabiliteit en welvaart zijn een regionaal belang. De vernieling van Zimbabwe is intussen een drama van de eerste orde. Stuur Mugabe dus met pensioen. Liefst goedschiks.