Wie verjaagt Mugabe?

Het kan een oppositieleider niet kwalijk worden genomen als hij zich terugtrekt uit verkiezingen die een farce zijn geworden. Dat is in Zimbabwe het geval. De regering van president Mugabe intimideerde de electorale tegenstander met grof geweld. Duizenden aanhangers van oppositiekandidaat Tsvangirai zijn afgetuigd. De ziekenhuizen liggen vol met gewonde aanhangers van zijn partij MDC. Er zijn aan de kant van de oppositie mogelijk 86 doden gevallen. Deelname aan de verkiezingen op 27 juni zou iedere burger tot heldendom hebben verplicht. En dat is te veel gevraagd.

Mugabe is tot alles bereid gebleken om de macht te houden. Tsvangirai lijkt een tactische terugtocht te hebben aangekondigd, volgens het motief reculer pour mieux sauter. Hij hoopt nu een wat langere aanloop te mogen nemen om straks beter te kunnen springen.

De regering heeft dat inmiddels ook door. Nadat de leider van de MDC gisteren nog voor lafaard werd uitgemaakt, heeft een onderminister Tsvangirai opgeroepen terug te komen op het besluit. Mugabe wil de schijn ophouden.

Een herverkiezing zonder tegenkandidaat doet in zijn ogen zijn legitimiteit geen goed. Tsvangirai op zijn beurt heeft de VN en de Afrikaanse Unie opgeroepen een einde te maken aan de ‘genocide’ in Zimbabwe. Zo’n vraag om interventie is eigenlijk een roep om politieke hulp. Dat biedt de buitenwacht ruimte om Mugabe tot onderhandelingen te dwingen.

Mogelijk komt een machtsdeling met de partij van Mugabe in de praktijk vanzelf neer op een overgangsperiode. Mugabe is immers 84 jaar, naar menselijke maat is dat ‘einde loopbaan’. Hij maakt behalve een excentrieke ook een wanhopige indruk. De crisis die hij veroorzaakt is schadelijk voor de toekomst van zijn partij ZANU-PF. Het land is geruïneerd. De munt is niets meer waard. Een grote meerderheid van de bevolking is werkloos. Een oplossing voor Zimbabwe valt meer dan ooit samen met het vertrek van Mugabe zelf. Is hij in staat in te zien dat zijn land belangrijker is dan zijn persoon? De politieke impasse die nu is ontstaan door Tsvangirai’s aankondiging, zou vooral door Zuid-Afrika benut moeten worden. Tot nu toe stelde Zuid-Afrika teleur als bemiddelaar, aangewezen door het SADC, het regionale samenwerkingsverband van zuidelijk Afrika.

President Thabo Mbeki bagatelliseerde de problemen in Zimbabwe. Hij deed dat zo laconiek dat menig waarnemer er ragfijn spel in zag: eigen belang op de langere termijn. Want de crisis van de één biedt de ander juist kansen. Zimbabwe is potentieel rijk en heeft daarom, ondanks de crisis, economische betekenis. Zuid-Afrika heeft intussen niet alleen last van de chaos maar kampt nu zelf ook met etnische tegenstellingen, die deels worden veroorzaakt door de de massale emigratie uit Zimbabwe. Dat kan Mbeki stimuleren tot initiatief. Stabiliteit en welvaart zijn immers regionaal belang.

De vernieling van Zimbabwe is een drama van de eerste orde. Stuur Mugabe met pensioen. Liefst goedschiks.