Tsvangirai waagt zijn grootste gok Oppositie kijkt nu naar het buitenland

Na aanhoudend geweld tegen zijn aanhang doet oppositieleider Tsvangirai niet mee aan de presidentsverkiezingen in Zimbabwe. ‘Wij spelen dit spel van Mugabe niet meer.’

De Zimbabweaanse oppositiekandidaat Morgan Tsvangirai spreekt zijn aanhangers toe. Gisteren zei hij uit de race om het presidentschap te stappen. Foto AFP Zimbabwean opposition Movement for Democratic Change (MDC) leader Morgan Tsvangirai addresses supporters on June 21, 2008, during his electoral campaign in Harare. A Zimbabwe court on June 21, 2008 overturned a police ban on the opposition's main pre-election rally ahead of next week's presidential run-off, allowing it to be held on the weekend. AFP PHOTO/ ALEXANDER JOE AFP

De stroom is uitgevallen. Er komt geen water uit de kraan. Een Amerikaanse dollar kost nu 23 miljard Zimbabweaanse dollars, drie keer zo veel als vorige week. Het nieuws over de terugtrekking van de oppositie uit de tweede ronde van de presidentsverkiezingen is vanochtend niet meer dan een van de vele obstakels die Zimbabweanen het zicht op hoop ontnemen. „Die verkiezingen waren een schijnvertoning”, zegt de man die voor de gesloten supermarkt een cheque van een biljoen zit uit te schrijven.

Hij heeft wallen onder de ogen. „Ze hebben me vannacht weer van mijn bed gelicht om in het stadion liedjes van [regeringspartij] Zanu PF te zingen. Zo gaat het al weken. Laten we alsjeblieft ophouden met deze onzin.”

Die conclusie trok oppositiekandidaat Morgan Tsvangirai gistermiddag al. Nadat hij zaterdag diplomaten in de hoofdstad nog had verzekerd vast en zeker mee te doen aan de tweede ronde van de presidentsverkiezingen, sloeg de vastberadenheid zondag radicaal om. Het gebeurde na de eerste sms-berichten over ontwikkelingen in de verpauperde buitenwijk Mbare, waar Tsvangirai rond lunchtijd in het stadion zijn aanhang zou toespreken.

De militante jeugd van Zanu PF, duizend man sterk en uitgerust met stokken en lange messen, had het stadion bezet en was een klopjacht begonnen op de toestromende MDC-aanhangers. Het leger schoot met scherp. Waarnemers van het regionale samenwerkingsverband SADC en journalisten werden bedreigd. Om drie uur ’s middags gooide Tsvangirai de handdoek in de ring. „Wij hebben besloten niet langer mee te doen aan deze gewelddadige charade”, zei hij in zijn villa. „Wij spelen dit spel van Mugabe niet langer.”

Daarmee nam Tsvangirai een groot risico. De kieswet bepaalt dat als een van de partijen zich voortijdig terugtrekt uit de tweede ronde, de zittende president automatisch staatshoofd blijft: de verliezer van 29 maart komt nu alsnog als winnaar uit de bus. De staatskranten verraden vanochtend dan ook dat de terugtrekking van de oppositie past in Mugabe’s spel.

[Vervolg ZIMBABWE: pagina 4]

ZIMBABWE

Oppositie kijkt nu naar het buitenland

[Vervolg van pagina 1] „De president zal deze verkiezingen met twee vingers in zijn neus winnen”, verzekerde het hoofd van de Zimbabweaanse strijdkrachten Chiwenga in The Herald. Generaals voeren hier het woord over het verloop van verkiezingen.

De general elections worden in Zimbabwe wel de generals election genoemd. Ze gaan hoe dan ook door, verzekeren de generaals, met of zonder Tsvangirai. Maar met geweld. „Wij zijn die house nigger geen excuses verschuldigd, dat knechtje van het Westen’’, zegt de generaal. „Wij stomen op naar de overwinning.”

Sinds de historische nederlaag van de regeringspartij bij de eerste ronde van de verkiezingen in maart (43 procent Mugabe, 47 procent Tsvangirai) heeft Zanu PF duidelijk gemaakt dat niet de wil van het volk in Zimbabwe regeert, maar „de loop van het geweer”. Mugabe voorspelde vrijdag al: politieke verandering komt hier „pas als God het wil”.

Mugabe’s strategie leunde op twee pijlers: maximale angst zaaien, en het verkiezingsproces in diskrediet brengen. De bewijzen daarvoor zijn overal zichtbaar. De klinieken in de hoofdstad zijn zo vol met kiezers met gebroken armen, benen, gezwollen voeten en gapende hoofdwonden dat doktoren de druk niet langer aankunnen. Over de straten van Harare marcheren elke dag de mannen en vrouwen met T-shirts en hoofddoeken van de regeringspartij. Ze houden auto’s aan, plakken onschuldig stickers op de voorruit, of ontvoeren met grof geweld MDC-aanhangers naar martelkampen buiten de stad.

Het geweld richtte zich ook op de waarnemers van het regionale samenwerkingsverband SADC. Zij werden bedreigd, bekogeld en tegengehouden bij wegversperringen. Daarmee liet Mugabe zien zich niets aan te trekken van de groeiende druk uit de buurlanden om zich in te houden. Die druk nam vanochtend toe. De Zambiaanse president noemde de verkiezingen „een schande”. Levy Mwanawasa is al langer openlijk kritisch over de regering in zijn buurland en is door de regeringsgezinde kranten in Zimbabwe in dezelfde hoek gezet als Europa en de Verenigde Staten. De Afrikaanse leider zou buigen voor het imperialisme en neokolonialisme waar Mugabe tegen zegt te strijden.

Zanu PF viert de terugtrekking nu als overwinning en als bewijs van de lafheid van de oppositie. „Tsvangirai dacht dat deze verkiezingen een sprintje zouden zijn, maar was niet voorbereid op een marathon”, zei de minister van Justitie vanochtend. „Nu wil hij een nederlaag voorkomen. Hij heeft al zijn tijd verprutst door de wereld over te reizen, terwijl wij campagne voerden. Toen hij terugkeerde besefte hij dat de kaarten ineens heel anders lagen.”

Tsvangirai trok zich terug in de hoop zijn aanhangers te beschermen tegen meer geweld, zei hij gisteren. Hij is ervan overtuigd dat zijn onderhandelingspositie voor de tweede ronde sterker is dan na de verkiezingen van vrijdag, die Mugabe vrijwel zeker zou winnen. Nu is hij nog de winnaar van de eerste ronde. Zaterdag zou hij vrijwel zeker de verliezer zijn van de tweede ronde.

Hij kijkt nu hoopvol naar het buitenland, dat hem eerder teleurstelde. Hij vroeg de Verenigde Naties gisteren in te grijpen. Maar alle pogingen van Amerika en Europa om Zimbabwe op de agenda te krijgen van de Veiligheidsraad werden tot nu toe gedwarsboomd door Zuid-Afrika, tijdelijk lid, en China, permanent lid.

Zuid-Afrika noemt de crisis in Zimbabwe „een interne aangelegenheid”. De Zuid-Afrikaanse president Mbeki is nog steeds de bemiddelaar namens SADC en hoopt Mugabe en Tsvangirai te kunnen bewegen tot besprekingen voor een overgangsregering. „Gelukkig heeft Tsvangirai de deur op een kier gezet voor besprekingen”, zei Mbeki gisteren, zonder een woord te reppen over het geweld.

Een overgangsregering is voor hem de best denkbare oplossing. Tsvangirai wordt dan niet de president, en schept dus ook niet het door Mbeki gevreesde precedent van een oppositiepartij die de macht overneemt van een zwarte bevrijdingsbeweging. Zo’n overgangsregering zou weer internationaal hulpgeld kunnen lospeuteren en zou Zuid-Afrika kunnen verlossen van de aanhoudende stroom vluchtelingen die in eigen land leidt tot grote spanningen.

Europa en de Verenigde Staten staan in dit conflict buitenspel. De Nederlandse minister Verhagen (Buitenlandse Zaken, CDA) suggereerde vanochtend een uitbreiding van de sancties tegen de regerende elite in Zimbabwe. Maar het reisverbod dat al sinds 2002 geldt tegen meer dan honderd vertrouwelingen van Mugabe, noch de bevriezing van de banktegoeden heeft de regering op andere gedachten gebracht. De westerse sancties komen in Mugabe’s toespraken steeds weer terug als het bewijs van de blanke aanval op de soevereiniteit van het land. Zimbabwe 100 procent voor de Zimbabweanen, is de slogan nu. Het land is een ruïne, ook de regering geeft dat toe. Maar wel haar ruïne.

Reportages en achtergronden op: nrc.nl/zimbabwe