Nederlandse leeuw moet atletischer worden

Bondscoach Marco van Basten na afloop van zijn laatste interland met het Nederlands elftal. Foto Reuters Netherlands' coach Marco van Basten reacts during their Euro 2008 quarter-final soccer match against Russia at St Jakob Park stadium in Basel, June 21,2008. REUTERS/Michael Kooren (SWITZERLAND) MOBILE OUT. EDITORIAL USE ONLY REUTERS

Nederland 1 Rusland 3

Ruststand 0-0. 56. Pavljoetsjenko 0-1, 86. Van Nistelrooy 1-1, 112 Torbinski 1-2, 116 Arsjavin 1-3. Arbiter: Michel. Toeschouwers: 38.374.

Toen het er echt om ging kon het door miljoenen landgenoten op handen gedragen Nederlands elftal geen stap meer verzetten. De missie van Marco van Basten en zijn volgelingen is op het EK alsnog volledig mislukt. Oranje werd zaterdag in de kwartfinale op vrijwel alle onderdelen van het spel afgetroefd door een onervaren elftal met een geroutineerde bondscoach.

Was het Nederlands elftal ook uitgeschakeld als Guus Hiddink niet de leiding had gehad over het Russische elftal? Vermoedelijk niet. De Nederlander beschikte over de juiste voorkennis bij het uitstippelen van de tactiek die hij slechts in een kwartiertje training kon uitproberen. Zo zorgden zijn manschappen ervoor dat Khalid Boulahrouz de opbouw verzorgde. De verdediger botste aan de rechterkant steeds op de conditioneel oersterke Yuri Zhirkov. De linkervleugelverdediger dwong ook Dirk Kuijt in een verdedigende rol en later Robin van Persie.

Rusland wist dankzij Hiddink tevens hoe je Nederlandse trots ook op andere gebieden tot wanhoop kan drijven. Door de spelers bijvoorbeeld van achteren stevig aan te pakken en af en toe wat theater te maken.

Oranje kwam vanaf de eerste minuut niet in zijn spel. Ruud van Nistelrooy stond geïsoleerd en altijd met zijn rug naar het doel. Rafael van der Vaart was op het middenveld te veel bezig met zijn eigen hoogstandjes en Wesley Sneijder vond geen opening in de goed georganiseerde verdediging. Oranje kon slechts met vrije trappen gevaar stichten, constateerde de dolblije Hiddink achteraf terecht. De Nederlandse verdedigers toonden zich onder druk van beweeglijke aanvallers, die razendsnel combineren, nu weer heel kwetsbaar. In de duels kwamen ze tekort en regelmatig stonden er Russen vrij voor het doel van de arme recordinternational Edwin van der Sar (128 caps), die zich zijn afscheid als international ongetwijfeld anders had voorgesteld. Symptomatisch was het belangrijke tweede doelpunt van de Russen in de verlenging. André Ooijer liet zich op de achterlijn uitspelen door de geniale spits Andrej Arsjavin en invaller Dmitri Torbinski mocht de bal tussen twee verdedigers in het net trappen. Even later bezegelde Arsjavin het lot van de reuzendoder van dit EK. Oranje heeft immers de afgelopen weken slechts opzien gebaard door de twee WK-finalisten van 2006, Italië en Frankrijk, te verslaan. Dat bracht het hele land in vervoering. Maar de uiteindelijke doelstelling, het herhalen van het huzarenstukje uit 1988, toen de titel werd veroverd, is niet gehaald. Eigenlijk was alleen de eerste helft van het duel met Italië van hoog niveau.

De KNVB maakte in 2004 met het aanstellen van de volstrekt onervaren coach Van Basten een sprong in het duister. Hij kreeg vier jaar de tijd om een nieuw elftal op te bouwen en gebruikte daarvoor 54 spelers. In die periode hoefde Van Basten zich in principe niet eens te plaatsen voor het wereldkampioenschap van 2006, zo stond in zijn contract. De voormalige wereldspits dacht de klus te klaren met een vriendenploeg, met onder anderen zijn maatjes John van ’t Schip en Rob Witschge als zijn assistenten.

Van Basten wist zich met Oranje te kwalificeren voor het WK in Duitsland, maar werd op dat toernooi in de achtste finales uitgeschakeld door Portugal. Na een moeizame plaatsing kan hij nu opnieuw alleen bogen op een paar leuke groepswedstrijden. Desondanks kon Van Basten op dit EK beschikken over internationals die uitkomen bij verschillende gerenommeerde Europese clubs. Terwijl de spelers van Hiddink zijn gerekruteerd uit de Russische competitie die geen bijzondere reputatie heeft – ook al won Zenit Sint-Petersburg, van coach Dick Advocaat, de UEFA Cup.

Wellicht is de wel degelijk gedreven Van Basten bij Oranje ook gestuit op te vrijblijvende houding bij de spelers en hun begeleiders. Hij constateerde al tot zijn ongenoegen dat er rondom de kwalificatie-interlands weinig valt op te bouwen omdat de tijd daarvoor ontbreekt. Wedstrijden van het Nederlands elftal worden door de bij hun werkgever zwaar belaste internationals vaak gezien als een gezellige reünie.

Begeleiders waren, zo vertelde een ingewijde voor de komst van zwaar bekritiseerde Advocaat die Oranje vier jaar geleden nog naar de halve eindstrijd loodste, slechts bezig met het in stand houden van hun baantje. De noodzakelijke Spartaanse aanpak werd vaak vermeden om de internationals te vriend te houden. De foto’s op de kamer van vrouw, kind en hond deden naar huis hunkeren in plaats van naar de finale.

In deze sfeer besefte inspanningsfysioloog en voetbaltrainer Raymond Verheijen dat hij niets meer te zoeken had bij Oranje. Zijn trainingsopbouw wordt nog steeds gepredikt op de cursussen in Zeist. Na het vertrek van Van Gaal ging Verheijen met Hiddink naar Zuid-Korea. Hij prepareerde de Koreanen met een uitgekiend conditieprogramma zodanig dat het gastland verrassend de laatste vier van het WK haalde.

Nu heeft Verheijen ervoor gezorgd dat de Russen in topconditie zijn. De ploeg van Hiddink had voor de kwartfinale van zaterdag slechts twee dagen rust gehad, de spelers van Oranje een week. Rusland vertoonde geen spoortje van vermoeidheid en diende juist de genadeklap toe in de verlenging. Van Nistelrooy, Van der Vaart en Boulahrouz kregen blessures in de hitte van Bazel, Robben kon niet eens aan de wedstrijd beginnen door zijn gekwetste lies.

Een degelijke fysieke voorbereiding lijkt in de toekomst onontbeerlijk om op een eindtoernooi nog ver te komen. De leeuw moet atletischer worden. Mooi, technisch voetbal alleen is niet meer voldoende.

    • Erik Oudshoorn