Missie Mugabe is geslaagd: oppositie haakt af

MDC-leider Tsvangirai doet vrijdag niet mee aan de tweede verkiezingsronde.

De toegetakelde aanhangers in Harare zijn teleurgesteld.

Protest tegen de alleenheerschappij van Robert Mugabe. De ‘one man’s colony’ verwijst naar het blanke minderheidsregime van Ian Smith in Rhodesië, zoals Zimbabwe tot 1979 heette. Foto Reuters Opposition supporters hold banners during a visit by their leader Morgan Tsvangirai in Bulawayo June 2, 2008. Tsvangirai had called for reform of the ruling ZANU-PF in a gesture that could open the door to a national unity government, but an ally of President Robert Mugabe appeared to reject any co-operation. REUTERS/Emmanuel Chitate (ZIMBABWE) REUTERS

Zaterdagmiddag had MDC-leider Morgan Tsvangirai diplomaten in de hoofdstad Harare nog gerustgesteld. Hij zou vast en zeker meedoen aan de tweede ronde van de presidentsverkiezingen, aanstaande vrijdag, ook al had het geweld tegen zijn aanhang de afgelopen weken onbeschrijflijke proporties aangenomen. 25.000 mensen van huis en haard verdreven. Minstens 86 doden, duizenden gewonden. De zondagskranten weerspiegelden die verbetenheid op hun voorpagina’s. De onafhankelijke krant The Standard verzekerde de MDC-aanhang: „Tsvangirai zal zich niet terugtrekken.” De partij zou maandagmiddag dat definitieve besluit bekendmaken.

Zondagochtend sloeg de stemming plotsklaps om, met de eerste sms-berichten over ontwikkelingen in de verpauperde buitenwijk Mbare, waar Tsvangirai rond lunchtijd in het stadion zijn aanhang zou toespreken. De militante jeugd van regeringspartij ZANU-PF, uitgerust met stokken en lange messen, had het stadion bezet en was een klopjacht begonnen op de toestromende MDC-aanhangers. Het leger schoot met scherp. Waarnemers van SADC, het samenwerkingsverband van landen in zuidelijk Afrika, en journalisten werden bedreigd. Om drie uur ‘s middags gooide Tsvangirai elders in Harare de handdoek in de ring. „Wij hebben besloten niet langer mee te doen aan deze gewelddadige charade”, zei hij in zijn villa. „Wij spelen dit spel van Mugabe niet langer.”

Maar alles wijst erop dat de terugtrekking van de oppositie juist een gevolg is van Mugabe’s spel. Sinds zijn historische nederlaag in de eerste verkiezingsronde in maart (43 procent Mugabe, 47 procent Tsvangirai) heeft Mugabe duidelijk gemaakt dat niet de wil van het volk in Zimbabwe regeert, maar „de loop van het geweer”.

Mugabe’s strategie rustte op twee pijlers: maximale angst zaaien, en het verkiezingsproces in diskrediet brengen. De bewijzen daarvoor zijn overal zichtbaar. De klinieken in de hoofdstad zijn zo vol met kiezers met gebroken armen, benen, gezwollen voeten en gapende hoofdwonden dat artsen de druk niet langer aankunnen. Over de straten van Harare marcheren iedere dag mannen en vrouwen met T-shirts en hoofddoeken van de regeringspartij. Ze houden auto’s aan, plakken onschuldig stickers op de voorruit of ontvoeren met grof geweld MDC-aanhangers naar martelkampen buiten de stad.

Het geweld richtte zich ook op de waarnemers van SADC. Zij werden bedreigd, bekogeld en tegengehouden bij wegversperringen. Daarmee liet Mugabe zien zich niets aan te trekken van de groeiende druk uit de buurlanden om zich in te houden. Een dag nadat Tanzania, Angola, Swaziland en Botswana hun afkeuring lieten blijken, zetten de regeringsgezinde kranten van Zimbabwe de Afrikaanse buurlanden in dezelfde hoek als Europa en de Verenigde Staten. De Afrikaanse leiders zouden buigen voor het neokolonialisme waartegen Mugabe zegt te strijden.

Tsvangirai had twee keuzes. Eén: wachten op de onvermijdelijke nederlaag en de daaropvolgende ongeldigverklaring van de verkiezingen door de buurlanden. Twee: zelf de stekker eruit trekken, om zijn aanhang te behoeden voor meer geweld.

Door de laatste optie te kiezen heeft Tsvangirai een groot risico genomen. Regeringspartij ZANU-PF herinnerde de MDC gisteren aan de grondwettelijke verplichtingen van politieke partijen. Als een partij zich voortijdig terugtrekt uit de tweede kiesronde, blijft de zittende president automatisch staatshoofd. De verliezer van 29 maart komt nu dus alsnog als winnaar uit de bus.

Tsvangirai heeft dit risico genomen ook al wist hij dat zijn onderhandelingspositie vóór de tweede kiesronde sterker was dan ná de tweede ronde, die Mugabe vrijwel zeker naar zich toe zou trekken. Tot gisteren kon Tsvangirai zich presenteren als winnaar van de eerste ronde, na vrijdag zou hij vrijwel zeker de verliezer zijn.

Gisteren heeft Tsvangirai de Verenigde Naties gevraagd in te grijpen. Maar alle pogingen van de Verenigde Staten en Europa om Zimbabwe op de agenda te krijgen van de Veiligheidsraad werden tot nu toe gedwarsboomd door Zuid-Afrika, tijdelijk lid van de V-raad, en China, permanent lid. Tsvangirai’s kansen liggen nu in handen van de buurlanden, die hem al eerder hebben teleurgesteld.

De Zuid-Afrikaanse president Mbeki probeerde afgelopen woensdag Mugabe te dwingen tot annulering van de tweede ronde en besprekingen voor een overgangsregering. Mbeki’s missie faalde. In een reactie gisteren sprak de Zuid-Afrikaanse regering droogjes de hoop uit dat regering en oppositie in Zimbabwe „er samen uitkomen”. Maar nu de oppositie zich heeft teruggetrokken, houdt Mugabe de regie in handen.

Niet alleen diplomaten lieten gisteren achter de schermen hun teleurstelling horen over de beslissing van Tsvangirai. De toegetakelde aanhang voelt zich in de steek gelaten. „Ze kunnen slaan wat ze willen, maar ik ga vrijdag voor de MDC stemmen”, zeiden afgelopen week de slachtoffers van het geweld zonder uitzondering. De geweldscampagne had de MDC-supporters gesterkt in de overtuiging dat de zittende regering in paniek is en dat de stem voor de oppositie in maart niet voor niets was geweest.

De enige hoop voor die aanhang is nu dat de economie de komende weken zo rap implodeert dat Mugabe gedwongen wordt een overgangsregering te vormen. De inflatie bedraagt nu een miljoen procent. Alleen politieke verandering kan de Zimbabweaanse economie nog redden. Maar dat wordt al acht jaar gezegd. Mugabe voorspelde afgelopen vrijdag wanneer Zimbabwe verandering kan verwachten: „Pas als God het wil.”

Achtergronden en reportages: nrc.nl/zimbabwe