Alle ruimte voor de nieuwe waterdorpen

Woonwijk De Laak in Amersfoort in aanbouw Foto NRC Handelsblad, Leo van Velzen door architect Rob Krier Architectuur De Laak 1, Vathorst, Amersfoort. Opdrachtgever: Ontwikkelingsbedrijf Vathorst. Stedebouwkundig ontwerp: West 8. Opdrachtgever: Ontwerp: 2002. Oplevering: 2007-2008. Velzen, Leo van

Architectuur De Laak 1, Vathorst, Amersfoort. Opdrachtgever: Ontwikkelingsbedrijf Vathorst. Stedebouwkundig ontwerp: West 8. Opdrachtgever: Ontwerp: 2002. Oplevering: 2007-2008.

Wie tien jaar geleden had voorspeld dat de neotraditionalist Rob Krier in het Nederland van 2008 de invloedrijkste architect en stedenbouwer is, zou zijn uitgelachen. De populariteit onder bewoners, wethouders en projectontwikkelaars van Kriers als vestingstadje vermomde Vinexwijk Brandevoort, voorspelde al een stralende toekomst voor de Luxemburgse architect in de Vinexwijken. Maar dat zijn ‘Anton-Pieck-stadjes’, zoals Kriers stedenbouw door critici smalend wordt genoemd, echt school zouden maken, was eind jaren negentig ondenkbaar. Onder leiding van Rem Koolhaas maakte ons land furore als ‘modernste architectuurland ter wereld’, zo meenden Nederlandse stedenbouwers en architecten.

Toch is de invloed van Krier in het huidige Nederland moeilijk te overschatten. Niet alleen bouwt hij zelf nu op tientallen plekkenaan woonwijken, maar ook Nederlandse architecten hebben zich zijn neotraditionalistische stedenbouw en architectuur steeds meer eigen gemaakt. Zelfs architecten die tien jaar geleden op geen enkele manier in verband gebracht wilden worden met Krier, ontwerpen nu gezellige grachtenstadjes. Adriaan Geuze, bekend van onder meer het harde, ongenaakbare Schouwburgplein in Rotterdam, is een van hen. Zijn bureau, West 8, ontwierp De Laak, een van de buurten van de Amersfoortse Vinex-wijk Vathorst, waarvan het eerste deel nu bijna voltooid is.

Wie over de Laakboulevard naar de Laak 1 rijdt, ziet eerst een lange rij huizen langs een gracht staan. De overeenkomst met de ring huizen die de buitenzijde van Kriers vestingstadje Brandevoort bij Helmond vormen, is treffend. Net als in Brandevoort is de variatie van de Laakse grachtenhuizen zo groot, dat het lijkt alsof ze, net als in oude Nederlandse grachtenstadjes, door individuele bouwers zijn neergezet. Ze hebben ook kenmerken van oude grachtenpanden. Veel huizen, ontworpen door diverse Nederlandse architectenbureaus, hebben bijvoorbeeld een stenen trap met mini-bordes naar de ingang. Het grootste verschil met Brandevoort is dat de grachtenhuizen in De Laak 1 strakker zijn. Onderdelen als daklijsten hebben minder details; de architecten hebben beslist hun best gedaan om eigentijdse grachtenhuizen te ontwerpen.

De huizen langs de Laakboulevard staan op een soort dijk, waarachter zich een rastervormig grachtenstadje uitstrekt. Ook hier staan huizen aan het water die door hun diversiteit en andere kenmerken zoals een dubbelhoge woonkamer aan de voorzijde refereren aan oude grachtenhuizen. Soms doemt er tussen de bakstenen panden plotseling een ‘eigentijds’ pand op met knalgroene koperen gevels op, alsof de ontwerpers de Laakbewoners eraan willen herinneren dat ze heus in 2008 leven.

In het noordoostelijk deel van De Laak 1 staat, vlakbij de A28, een appartementengebouw van Hans Kollhoff, de Duitse architect wiens werk in de loop der jaren steeds traditioneler is geworden. Zijn toren in De Laak heeft dan ook een groot puntdak gekregen.

Met De Laak 1 heeft Geuze de smaak van grachtenstadjes te pakken gekregen. Het tweede deel van De Laak wordt zelfs nog ‘romantischer’ en ‘warmer’, zo kondigde hij onlangs aan. De Laak 2 krijgt kronkelige wegen en waterlopen, die deels ‘zachte’ oevers, van gras en riet, krijgen. Zo zal Nederland, na de vele nieuwe grachtenstadjes van Krier en andere architecten, straks ook nieuwe waterdorpen kennen.