Seks met zebra overschaduwt stilleven met peertjes

Op de Summer Exhibition in Londen hangen bekende kunstenaars naast ama-teurs. Van Julian Schnabel tot Tina van der Werf. Vorig jaar trok de tentoonstelling 160.000 bezoekers.

Tracey Emin R.A. in de zaal die ze inrichtte bij het kunstwerk ‘Frauleins Christina, Panthea, Zenobia, Semiramis and Guinevere’ van Tatiana Echeverri Fernandez. Foto Reuters British artist Tracey Emin poses between the sculpture "Frauleins Christina, Panthea, Zenobia, Semiramis and Guinevere" by artist Tatiana Echeverri Fernandez at the Royal Academy Summer Exhibition in London June 4, 2008. Emin has "sexed up" the Summer Exhibition at London's Royal Academy, bringing graphic images to an annual event traditionally seen as a strait-laced celebration of art. REUTERS/Toby Melville (BRITAIN) REUTERS

Tracey Emin, Lucian Freud, Gary Hume, Louise Bourgois en Damien Hirst – naast een huisvrouw uit de buurt van Manchester. Waar anders ter wereld dan in Groot-Brittannië kunnen amateurs, beginners en grote kunstenaars kriskras onder en boven elkaar hangen op een grote expositie?

Vorige week opende de 240-ste Summer Exhibition van The Royal Academy of Arts in Londen. Iedereen mag meedoen, en een of twee beelden, schilderijen, foto’s, maquettes of andere werken inzenden; van de tachtig leden van de Royal Academy en zo’n beetje alle andere belangrijke Britse kunstenaars, tot iedere liefhebber die iets met beeldende kunst of architectuur doet. Ook buitenlanders zijn welkom, zoals bijvoorbeeld Gijs Pape uit Eindhoven (zie kader), Fred Schley uit Rosmalen, die veel in Schotland werkt, en de verder onbekende Tina van der Werf.

Ieder jaar trekt de Summer Exhibition tienduizenden bezoekers naar het vlakbij Piccadilly Circus gelegen gebouw van de Academie. De rest van het jaar zijn daar grote exposities, maar iedere zomer mag het publiek proberen zelf een plekje aan de wanden te veroveren. Dit jaar maakten 10.000 mensen gebruik van die gelegenheid.

Niet dat die alle 10.000 een plaats hebben gekregen. Die eer is slechts voor zo’n 1000 weggelegd. In The Culture Show was vorige week op BBC2 te zien hoe de selectie in zijn werk gaat. Het programma liet twee amateurs en een beginnend kunstenaar vertellen over welke schilderijen ze hadden opgestuurd. Eentje was meer dan tien jaar geleden al eens doorgedrongen tot de expositie, en daarna nooit weer. Hij hoopte dat het nu wel ging lukken. De selectie is een van de taken van de leden van de Royal Academy, te herkennen aan het ‘RA’ dat ze achter hun naam mogen voeren. Die zag je in de BBC-uitzending het ingestuurde werk bekijken. Groepjes van een man of vijf stemden telkens ‘nee’ of ‘misschien’. De nee’s werden ingepakt en teruggestuurd naar de makers. De andere bereikten een tweede ronde waarin ze grondiger werden beoordeeld.

The Culture Show liet zien hoeveel het voor een amateur betekent om een schilderij op de expositie te hebben. Toen de brief met de uitslag arriveerde, was de spanning enorm. De man die een groot berglandschap had ingezonden, bleek voor de zoveelste keer afgewezen. De beginnende kunstenaar had één nee, maar zijn andere werk mocht hangen. De mevrouw die al vaker was uitgenodigd, mocht tot haar vreugde opnieuw een van haar traditionele portretten laten zien.

Een bezoek aan de tentoonstelling moet een belevenis zijn. Niet alleen omdat de muren van onder tot boven zijn behangen met kunst, maar vooral omdat alles door elkaar hangt zodat iedereen bij elke kunstwerk zelf in eerste instantie moet vaststellen of iets kwaliteit heeft.

Dat is ook wat de Britse pers naar voren haalt in de recensies. Plus dat je eindelijk eens kan zien waar die andere 90 procent van de Britse kunstproductie uit bestaat die buiten de heersende mode in galeries en musea valt, schrijft bijvoorbeeld The Independent on Sunday. Al lijkt die krant een beetje te betreuren dat de Academy de selectie stuurt door moderne kunstenaars als Tracey Emin – sinds kort academielid – een hele zaal te laten inrichten. Met als gevolg dat die „prachtige gezichten op Venetië, stillevens met twee peren” en andere traditionele kunst het moeilijk krijgt.

Tracey Emin zorgde voor een fris relletje door een beeld van haar partner Matt Collishaw uit te kiezen van een bewegende zebra die het met een vrouw doet. Kinderen worden er nu op zaal voor gewaarschuwd. Emin erkent in haar wekelijkse column in The Independent dat ze de controverse een beetje zocht om het instituut te verjongen. „Ik wilde in The Royal Academy een ruimte neerzetten waarvan het effect langer duurt dan de zomerexpositie.”

De traditie van de Summer Exhibition – zelfs tijdens oorlog en rampspoed ging het ieder jaar sinds 1769 door – leeft enorm in Groot-Brittannië, zowel bij kunstenaars als publiek en pers. Twee kunstredacties, van The Times en The Observer, stuurden dit jaar eigengemaakt werk in en beschrijven hoe het wordt afgewezen. De opening van de tentoonstelling is met paardenrace Ascot een van de hoogtepunten van het Londense societyleven. Boris Johnson hield er vorige week een van zijn eerste redes als burgemeester. De champagne klatert, de artiesten verschijnen er op hun mooist of op hun artistiekst gekleed, en iedereen die gezien wil worden in de kunstsfeer moet er bij zijn.

Aan de tentoonstelling zijn diverse prijzen en een competitie verbonden waarbij uit de deelnemers de beste inzending wordt gekozen. Dit jaar was dat Cracked Egg van wereldster Jeff Koons, een beeld van spiegelende, metaalblauwe lege eierdop met afgeslagen kopje. Maar uit de juryberaadslaging die The Culture Show liet zien bleek dat de onbekende kunstenares Tatiana Echeverri Fernandez (1974, Costa Rica), die door Tracey Emin was uitgenodigd, bijna de winnaar was geworden met haar totem-achtige beeldengroep.

Wie op de expositie iets ziet dat hem of haar bevalt: vrijwel alles is te koop. Soms al voor een paar honderd pond.

The Summer Exhibition, t/m 17/8, Royal Academy of Arts, Londen. Inl: www.royalacademy.org.uk