Kleurige versierselen lokken vlieg het spinneweb in

Stabilimenta zijn versierselen in spinnewebben (links). Ze blijken insecten naar het web te lokken. Rechts een web zonder versieringen. Foto Rudy Vracko Vracko, Rudy

Insecten worden verleid om een spinneweb in te vliegen. Ze raken niet per toeval in een web verzeild. Dit schrijven wetenschappers van de University of Sidney in Australië die de functie onderzochten van extra versierselen die aan veel spinnewebben te zien zijn, de zogenaamde stabilimenta (Biological Journal of the Linnean Society, juni).

Stabilimenta worden vooral door bolvormige spinnen, zoals de Argiope keyserlingi, gemaakt. De draden van stabilimenta kunnen op verschillende plaatsen in het web zitten en verschillende vormen hebben, maar allemaal doen ze de kleuren groen, blauw en ultraviolet beter uitkomen dan de draden er omheen. Het zijn precies de kleuren waar insecten gevoelig voor zijn.

Een spinneweb met stabilimenta is dan een ‘sensorische val’. Voor de honingbij bijvoorbeeld, die visuele receptoren heeft die zijn afgesteld op de golflengtes van de kleuren groen (~540 nanometer), blauw (~430 nanometer) en ultraviolet (~340 nanometer). Biologen gaan er vanuit dat de sensoren van andere insecten ook optimaal zijn ingesteld op deze kleuren. Door de gekleurde versierselen, vooral het blauw en ultraviolet, valt een spinneweb insecten onmiddellijk op.

Wetenschappers zijn al jaren verdeeld over de functie van stabilimenta. Volgens sommigen zou het een uithangbordje zijn om vogels te behoeden voor een botsing. Een beschadigd web is niet alleen zonde van al het harde werk van de spin maar levert de vogel een klevende kop en verenkleed op. Anderen denken dat stabilimenta juist bedoeld zijn om de rest van het web te camoufleren. De eenvoudigste verklaring is dat de extra draden het web verstevigen.

Om na te gaan of stabilimenta inderdaad als sensorische vallen werken, bekeken de Australische onderzoekers de insectenvangst van de spinnesoort Argiope keyserlingi. Bij 24 webben met stabilimenta filterden de onderzoekers de lichtval op de webben, zodat de lokkende blauwe en ultraviolette kleuren afwezig waren. Om invliegende insecten te tellen, hingen ze de webben tussen transparant plastic in de struiken. Op het plastic werd een doorzichtige lijm gesmeerd zodat de insecten die op het web afkwamen bleven plakken tot ze geteld waren. De vangst werd vergeleken met de vangst van vierentwintig webben – ook tussen plakplastic – zonder lichtfilters. De vangst werd zowel in de ochtend en middag door de onderzoekers opgehaald en vergeleken. Zij herhaalden het experiment in totaal vier keer.

De totale vangst van tweevleugelige (vliegen en muggen) en vliesvleugelige insecten (bijen en wespen) was significant kleiner in de gefilterde versierde webben. De vangst bleek ook kleiner dan de vangst in webben zonder versieringen en zonder lichtfilters. Daaruit blijkt de bijzondere werking van de stabilimenta als kleurenlokkers. Hilde van Halm