Het denkend deel van de machine

Geluidskunstenaar Michael Waisvisz wilde mens en machine op natuurlijke wijze verbinden.

Michel Waisvisz Foto Frank Baldé Michel Waisvisz (1949-2008), geluidskunstenaar Minolta DSC Baldé, Frank

Het geluid in de lucht vastpakken met je handen en het boetseren en manipuleren alsof het een stuk klei is. Die droom van elke componist bracht de eergisteren overleden Michel Waisvisz in 1984 een stuk dichterbij met zijn uitvinding van ‘De Handen’, twee futuristisch ogende handschoenen vol knoppen en sensoren.

Elektronische muziek, vond Waisvisz (Leiden, 1949), moest niet in obscure studio’s worden gefabriceerd, maar net als instrumentale muziek live worden uitgevoerd door musici van vlees en bloed. Zijn onderzoek naar nieuwe, steeds verfijndere technische mogelijkheden was in feite een zoektocht naar de meest natuurlijke wijze om mens en machine met elkaar te verbinden.

Niet alleen de musicus moest daarbij intuïtief met het geluid kunnen omgaan en improviseren, ook voor het publiek moest het verband tussen wat het zag en hoorde net als bij échte muziekinstrumenten concreet en evident zijn. Waivisz’ werk had dan ook altijd iets theatraals en speels.

Waivisz’ beroemdste uitvinding, de ‘Kraakdoos’, is niet meer dan een doosje met een paar metalen stripjes erop, die onderdeel zijn van een elektronisch circuit dat geluid produceert. Door erop te drukken, wordt het circuit, en daarmee het geluid, beïnvloed.

Waisvisz kwam midden jaren zeventig op het idee toen hij met zijn blote vingers de printplaat van een defect elektronisch orgel aanraakte. ,,Door de verschillende onderdelen met mijn – geleidende – vingers aan te raken',” schreef hij hierover, „werd ik het denkende onderdeel van een elektronisch circuit, en begon ik mijn huid te beschouwen als verbindingskabel, regelbare weerstand en condensator.”

De ‘Kraakdoos’ werd niet alleen een succes vanwege zijn bijzondere geluid, maar vooral ook omdat er zélf op spelen zo leuk en verslavend is (ze zijn sinds kort weer te bestellen op internet). ‘Circuit bending’ werd later een apart genre binnen de elektronische muziek.

De afgelopen 27 jaar gaf Waisvisz leiding aan STEIM, de Amsterdamse Studio voor Electro-Instrumentale Muziek. De studio verkeert in zwaar weer: de Amsterdamse Kunstraad adviseerde onlangs de subsidie aan STEIM stop te zetten vanwege gebrek aan vernieuwing.

Dat Waisvisz internationaal school heeft gemaakt, valt echter niet te ontkennen.

Bekijk en beluister Michel Waisvisz en zijn instrumenten op youtube.com (trefwoord Waisvisz).