Een boom herstelt zijn wonden met hulp van het hormoon auxine

De stam van Amerikaanse ratelpopulieren, met weefselvorming rond afgeknapte takken. foto jupiterimages Aspen tree trunks. Jupiterimages

Bomen die door een gapende wond in hun stam problemen hebben met transport van water en bouwstoffen, gebruiken het plantenhormoon auxine voor herstel. Het hormoon zorgt ervoor dat het weefsel dat verantwoordelijk is voor het water- en bouwstoffentransport weer aangroeit. Het nieuwe weefsel buigt netjes om de wond en de kapotte transportvaten heen, geleid door verschillende auxine-concentraties. Dat blijkt uit Amerikaans onderzoek met populieren (Science, 20 juni).

Bomen gebruiken hun bast en de laag hout daar net onder, het xyleem, voor transport. Water en nutriënten worden uit de wortels omhoog getransporteerd. De bouwstoffen die de bladeren produceren onder invloed van zonlicht komen weer naar beneden, opgelost in water. Een flink gat in de bast en het xyleem kan de transportvaten beschadigen. Het was onbekend hoe het water- en stoffentransport daarna herstelt. Auxine blijkt een cruciale rol te spelen. Dit bekende groeihormoon zorgt er onder andere voor dat wortels naar beneden groeien en stengels juist omhoog. Nu blijkt auxine ook bij de aanmaak van nieuw houtweefsel rondom een wond richtinggevend te zijn.

Het hele bomenexperiment draaide om richtingen. De nerfrichting van het hout bepaalt de richting waarin water en bouwstoffen door de boomstam worden getransporteerd. De nerfrichting van jong hout wordt vastgelegd door zich uitstrekkende cellen in het cambium, een groeilaag net onder de bast.

De onderzoekers gebruikten Amerikaanse ratelpopulieren – die inderdaad zachtjes ratelen, met hun bladeren in de wind. Ze maakten gaten van 3 bij 3 centimeter in het cambium en xyleem van de bomen en lieten ze daarna twee jaar doorgroeien. Vervolgens zaagden ze een groot stuk hout om de wond heen uit en keken naar de nerfrichting in het vers aangelegde xyleem en naar de concentraties auxine in het cambium rondom de wond.

Vlak onder de wond bleek de nerfrichting sterk veranderd, tot wel 45 graden. Omgerekend heroriënteerde de nerfrichting zich in het groeiseizoen met ongeveer een halve graad per dag. Volgens onderzoeker Eric Kramer is dat veel, zeker als je bedenkt dat volwassen hout zonder verwonding überhaupt niet van nerfrichting kan veranderen.

Ook ontdekten de onderzoekers dat de auxineconcentratie net onder de wond erg laag was. De auxine hoopt zich op boven de wond. Op de plekken waar de auxine-concentratie erg laag was, net onder de wond dus, bleek de nerfrichting het sterkst veranderd. De onderzoekers concluderen dat er een correlatie is tussen de auxine-concentratie en nerfrichting. Deze resultaten sluiten volgens Kramer aan bij onderzoek uit de jaren zestig, waaruit bleek dat kunstmatig toegevoegde auxine enig effect kan hebben op de nerfrichting. Of er daadwerkelijk een oorzakelijk verband is tussen auxine en nerfrichting in de natuur, moet blijken uit vervolgonderzoek. Berber Rouwé