Verschrikkelijk wonder

Aan het begin van de Eerste Wereldoorlog was het machinegeweer al een betrouwbaar, geperfectioneerd wapen. Toch waren er toen aan Britse kant nog generaals die dachten dat er op het slagveld niets beter was dan een eskadron goed geoefende dragonders. Je kunt het je wel voorstellen. Het moet een vervaarlijke aanblik zijn geweest: zo’n groep zwaar bewapende ruiters met de kwaadste bedoelingen op je af te zien galopperen. Maar de Duitsers hadden machinegeweren die vijfhonderd kogels per minuut verschoten. Het eskadron was binnen een paar minuten in een massa stuiptrekkend vlees veranderd. De eerste industriële oorlog was begonnen.

In 1986 is over het machinegeweer een boeiend boek verschenen, The Social History of the Machine Gun, geschreven door John A.Ellis. Eén aspect ervan is de strijd tussen het vernuft van de uitvinders en het conservatisme van de generaals. De uitvinders werken van vervolmaking naar vervolmaking: iedere nieuwe verbetering is de grondslag voor de volgende. Ze zijn de revolutionairen. De generaals worden verenigd door hun gebrek aan verbeeldingskracht. Ze kunnen zich niet voorstellen dat één soldaat met een ijzeren buis hun honderd cavaleristen gemakkelijk de baas is. Dat kost levens. Met de tank is het op dezelfde manier gegaan.

Nu is er weer een boek over het machinegeweer geschreven: Mr Gatling’s Terrible Marvel: The Gun That Changed Everything and the Misunderstood Genius Who Invented It, geschreven door Julia Keller. Dit ‘verschrikkelijk wonder’ is goed beschouwd ook een uitvinding gebouwd op een uitvinding. De basis is een landbouwmachine waarmee zaden in de grond konden worden gestopt. De variant was kogels in de loop. Het eerste bruikbare exemplaar dat Richard Gatling bouwde had zes lopen en kon 200 schoten per minuut vuren. Met een zwengel bracht je de loop waaruit gevuurd werd in positie. Ik heb een klein modelletje van koper dat niet kan schieten maar wel zo’n werkende zwengel heeft. En ik moet zeggen: een technisch wonder.

In de laatste fase van de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865) werd de Gatling voor het eerst in de praktijk gebruikt. Het had eerder gekund als oudere, conservatieve bevelhebbers zich niet tegen deze nieuwigheid hadden verzet.

Daarna was het wapen niet meer van de slagvelden weg te denken. Zonder Gatling was het Britse Imperium waarschijnlijk kleiner geweest. De volgende mijlpaal werd gezet door Hiram Maxim (1840-1916) wiens wapen 500 schoten per minuut kan vuren. En dan, in 1943 komt de sergeant van het Rode Leger Michael Kalashnikov met het naar hem genoemde ‘aanvalsgeweer’ dat ook bekend is onder de naam AK-47. Solide, betrouwbaar, eenvoudig in onderhoud. Populair bij alle mensen die op andere mensen willen schieten. Niemand weet hoeveel exemplaren er in omloop zijn. Schattingen in de Wikipedia variëren van 30 tot 50 tot 100 miljoen.

Rudy Kousbroek heeft het vuurwapen beschreven als een explosiemotor waarin de zuiger bij de slag verloren gaat. Het geeft je enig idee van wat er in een machinegeweer gebeurt, waar 500 zuigers per minuut verloren gaan. Ik zal nooit op een levend wezen schieten, maar het machinegeweer blijft een verschrikkelijk wonder.