Twee stipjes op tv en één joystick

Al in 1951 bedacht de Amerikaan Ralph Bear het concept van videogames.

Nu reist de 86-jarige gamefestivals af om zijn levensverhaal te vertellen.

Ralph Bear spreekt de pers toe. Foto Merlin Daleman Nederland, Utrecht, 18-06-08 Ralph H. Baer. © Foto Merlin Daleman Daleman, Merlin

Voor een 86-jarige is Ralph Bear kwiek. De uitvinder van de videogame krijgt een rondleiding door de Nicolaïkerk, een van de locaties in Utrecht waar deze week het Festival of Games wordt gehouden. Met een paar grote stappen loopt Bear naar het orgel, voor een flinke familiedelegatie uit.

Veel tijd om rond te kijken heeft hij niet, want de pers wacht. Oorspronkelijk zouden journalisten hem individueel mogen interviewen, maar dat zou te vermoeiend zijn, dacht de organisatie. En dus zitten we opeengepakt in een kleine ruimte. Van een interview is nauwelijks sprake. Bear gaat zitten en begint te vertellen: hoe hij als Joodse jongen op 16-jarige leeftijd Duitsland verliet, hoe hij radio’s begon te repareren, hoe hij uitvinder werd en hoe hij op het idee kwam van videogames.

Het begon in 1951. Bear werkte voor tv-bedrijf Loral en moest een luxe tv-set ontwikkelen. „Ik dacht na over een extraatje dat de televisie interessanter zou maken”, vertelt hij. „Toen kwam ik op het idee om spelletjes in te bouwen. Maar het project lag al achter op schema en mijn idee werd op de lange baan geschoven.”

Pas in 1966 pakte Bear zijn idee weer op. Bij Sanders Associates was hij hoofd van een onderzoeksafdeling die elektronica voor onderzeeërs ontwikkelde. Niemand merkte dat hij in een kamertje een paar medewerkers aan de eerste games liet werken.

De eerste doorbraak kwam toen het lukte om twee stippen op het rasterbeeldscherm van een tv te tekenen, en die met joysticks te bedienen. „De ‘chase game’ was geboren. Het bleek leuk te zijn om met een stip een andere stip te achtervolgen”, vertelt hij. Daarna ontwikkelde hij een lichtpistool, dat een stip op een scherm kon detecteren. „Dat was de tweede game: raak alles wat beweegt.”

De volgende doorbraak was een machine gestuurde derde stip. „Daarmee konden we ineens gameversies van tafeltennis, voetbal en hockey maken.” De derde stip werd heen en weer gekaatst door de andere stippen. Dit bleek het ei van Columbus.

Nolan Bushnell, de oprichter van Atari, zag een demonstratie van Bears technologie en liet een eigen versie van het tafeltennisspel ontwikkelen. Hij noemde zijn versie Pong. Aanvankelijk was het een speelkast voor cafés. Bear: „Onze technologie was bedoeld om op tv’s aan te sluiten. Het was consumentenelektronica die je goedkoop moest kunnen produceren. De eerste Pong-kast kostte honderden dollars. Dat was simpel. Wat wij deden was veel moeilijker.”

Het was inmiddels 1972. Bear had net een licentiedeal met tv-fabrikant Magnavox. De technologie werd op de markt gebracht onder de naam Magnavox Odyssey. De Odyssey deed het niet slecht, maar verbleekte bij het succes van Pong. Bear was de uitvinder van tv-games, Bushnell was de eerste die er een miljoenenbedrijf mee opbouwde.

Tegenwoordig reist Bear gameconferenties af om te vertellen hoe die eerste games tot stand kwam. Hij strooit routineus met anekdoten die hij lardeert met tegeltjeswijsheden als: ‘Het probleem met ideeën is: als de technologie er niet is, gebeurt er niks.’ En: ‘You gotta have some luck in life.’

Bear geeft even later Aleid Wolfsen, de burgemeester van Utrecht, les in het spelen van zijn game.

Het spelapparaat is een replica van het zesde prototype dat Bear eind jaren zestig bouwde, bijgenaamd de Brown Box. Het origineel staat in het National Museum of American History in Washington. De bediening bestaat uit twee kastjes met een aantal draaiknopjes. Twee zijn er voor de verticale en horizontale positionering van het ‘batje’ (de stip). En dan is er een knop waarmee de snelheid van het spel ingesteld kan worden. „Die zet ik maar beter laag”, zegt Bear.

Wolfsen doet het niet slecht. Hij kaatst de bal een keer of zes, zeven terug. Dan mist hij er een en is het spel afgelopen. Die dag geeft Bear nog een lezing. Zijn zoon maakt foto’s, zijn kleinzoon verzorgt de powerpoint-presentatie. Bear vertelt hetzelfde verhaal als die ochtend. Het verhaal dat hij al zo vaak heeft verteld.

Vandaag is de laatste dag van het Festival of Games. Meer info: www.nlgd.nl/foq