Talibaan slaan toe en zijn weer weg

De Talibaan hebben een succesje behaald bij Kandahar, geeft generaal De Jonge toe.

Maar hij bestrijdt de lezing dat de Talibaan sterker worden in Afghanistan.

Een Afghaanse militair fouilleert burgers bij een controlepost vlakbij de Afghaanse stad Kandahar. Foto AFP An Afghan National Army (ANA) searches passengers at a checkpoint in the Arghandab district near Kandahar on June 17, 2008. About 500 Taliban massed near Kandahar city on June 16 as Afghan and NATO security forces sent reinforcements after a brazen rebel attack that busted more than 1,000 prisoners out of jail. "We're preparing to launch an operation on them soon," said provincial police chief Sayed Agha Saqeb. AFP PHOTO/Hamed Zalmy AFP

Opnieuw is de afgelopen dagen gebleken hoe kwetsbaar de grootscheepse operatie is die van Afghanistan een stabiel land moet maken. Keer op keer slagen de Talibaan erin de Afghaanse regering en de internationale troepen in verlegenheid te brengen. En terwijl de toestroom van Talibaanstrijders uit buurland Pakistan aanhoudt, neemt de Pakistaanse bereidheid aan dat probleem iets te doen alleen maar af.

Vooral in het zuiden van Afghanistan lukt het de regering-Karzai niet haar gezag te vestigen. Bijgestaan door gevechtshelikopters moesten honderden militairen van het Afghaanse leger en de NAVO gisteren en vandaag in actie komen om – op niet meer dan vijftien kilometer van de belangrijke stad Kandahar – enkele dorpen te ontzetten die in handen van de Talibaan waren gevallen.

Bijna zeven jaar nadat de Talibaan door de Amerikanen waren verdreven uit wat toen de hoofdstad was van hun ‘Islamitische Emiraat’ – de geboorteplaats van hun beweging – waren ze dus weer terug aan de poorten van Kandahar. Ondanks de massale militaire aanwezigheid van de NAVO, die buiten de stad een grote basis heeft, hadden de opstandelingen dus zó ver kunnen komen. „Ons volgende doel is Kandahar”, zei een woordvoerder van de Talibaan. „Maar we gaan niet in de aanval met raketten en zware mortieren, we gaan in de stad bepaalde doelwitten uitzoeken.”

Hadden de Talibaan het allemaal zo gepland? De Nederlandse generaal Harm de Jonge, plaatsvervangend commandant van het NAVO-commando in Zuid-Afghanistan, denkt van niet. „We hebben niet de indruk dat dit de bedoeling was.”

Feit is dat de Talibaan afgelopen vrijdag een overval pleegden op de Sarposa-gevangenis in Kandahar. Honderden gevangenen werden bevrijd. Daarna verschansten de strijders zich aan de rand van de stad. Eergisteren zette het Afghaanse regeringsleger, gesteund door NAVO-troepen, de tegenaanval in. De gouverneur van Kandahar meldde vervolgens dat de regio van Talibaan is gezuiverd. Honderden strijders zouden zijn gedood of verwond. Maar De Jonge meldde gisteren telefonisch vanuit Kandahar dat in het noorden van de Arghandab weliswaar vier dorpen na „relatief lichte gevechten” zijn ingenomen, maar dat in het zuiden Afghaanse en Canadese troepen op weerstand zijn gestuit. „De gevechten kunnen plaatselijk en tijdelijk bijzonder heftig zijn.”

Wat is er precies gebeurd?

„Vrijdagavond hebben we de ‘gevangenisplof’ meegemaakt. Daarna merkten we dat de stemming in Kandahar-stad buitengewoon terneergeslagen en pessimistisch was. Dat kwam vooral omdat Afghaanse troepen 48 uur lang niet optraden. De bevolking begon zich af te vragen of de Afghaanse overheid nog wel voor veiligheid kon zorgen in de stad.”

„Zondagmiddag ontstond er enige paniek bij de Afghaanse autoriteiten zelf. Ahmed Wali Karzai, de broer van de president [en voorzitter van de provincieraad, red.], meldde dat er sprake was van honderden strijders, die acht dorpen hadden ingenomen. Dat getal had hij zo uit zijn mouw geschud, of was in ieder geval verschrikkelijk overdreven.

„Daarna zagen we een verheugende reactie van de Afghaanse veiligheidstroepen. Er werd circa duizend man versterking naar het zuiden gestuurd. De maandag hadden we nodig om uit te zoeken wat er precies aan de hand was. Op dinsdag hebben we besloten om 200 man van ISAF in de stad te laten patrouilleren. Tegelijkertijd heeft het Afghaanse leger honderden soldaten de stad in gebracht. Dinsdagavond sloeg de stemming in de stad om. Woensdag begon de tegenaanval van het Afghaanse leger. ISAF begeleidt alleen, zodat de Afghanen hun eigen gevecht tegen de opstandelingen kunnen voeren.”

Hoe gaat de situatie zich in de komende dagen ontwikkelen?

„Met een slag om de arm durven we te voorspellen dat de weerstand zal zijn verdampt. Er zijn ook indicaties dat dit een afleidingsmanoeuvre is. We hebben informatie dat de tegenstander zelfmoordacties voorbereidt op overheidsgebouwen in de stad.”

Is dit een psychologische overwinning voor de Talibaan?

„De tegenstander heeft flink gescoord. Als je kijkt naar de feiten was het allemaal niet zo erg. Maar als het gaat om de steun van de bevolking is dit een enorme tegenslag voor de Afghaanse overheid. Waar het nu om gaat, is hoe de bevolking reageert op de tegenacties. Het is niet uit te sluiten dat de autoriteiten er in slagen om het vertrouwen terug te winnen.”

Maar de Afghaanse autoriteiten en ISAF kunnen de veiligheid in en rond Kandahar niet garanderen.

„Dat is het wezen van dit conflict. Onder de bevolking bevinden zich tegenstanders die niet zichtbaar zijn, maar op ieder moment de wapens kunnen oppakken. Maar ik bestrijd de lezing dat de Talibaan sterker worden. We moeten dergelijke plaatselijke succesjes niet opblazen. Je ziet dat het Afghaanse leger enorm is gegroeid. Het aantal grote veiligheidsincidenten is hetzelfde als vorig jaar. Maar de gevechten vinden plaats omdat het regeringsleger het initiatief neemt, niet de tegenstander. Dat is een groot verschil.”

Lees de reactie van inwoners van de regio rond Kandahar: nrcnext.nl/links

    • Juurd Eijsvoogel
    • Steven Derix