Machteloos troetelkind

Het Comité van de Regio's geeft lagere overheden een stem in Brussel. Veel invloed heeft het adviesorgaan niet.

De ervaringen van een Haagse wethouder.

In de garage van het Haagse gemeentelijke reïntegratiebedrijf leren mensen de basisbeginselen van autotechniek. Foto Johannes van Assem. Assem, Johannes van

De werkplaats waar metaalbewerking wordt gedoceerd is helemaal leeg. En in de garage ernaast veegt één man de vloer. Ook de rest van het Haagse gemeentelijke reïntegratiebedrijf, waar mensen met een bijstandsuitkering weer aan een werkomgeving kunnen wennen, is nagenoeg verlaten.

De hoogconjunctuur, maar ook de recente reorganisatie bij de Haagse sociale dienst zijn volgens docent autotechniek Ton Visser oorzaken van de stilte. Wethouder Henk Kool (sociale zaken, PvdA) is verantwoordelijk voor die reorganisatie, waarbij het ‘work first’-principe werd ingevoerd. Bijstandsgerechtigden worden nu door de sociale dienst vaker en verplicht naar een betaalde baan geleid waardoor er minder gegadigden voor reïntegratie over blijven.

„Ik heb vierduizend mensen aan het werk geholpen”, zegt Henk Kool in zijn werkkamer in het Haagse stadhuis. Het aantal verstrekte bijstandsuitkeringen in Den Haag bevindt zich op een historisch dieptepunt en daalde sterker dan in de andere grote Nederlandse steden.

Hoewel er ook kritiek is op de aanpak van Kool – de nadruk zou te veel liggen op goed bemiddelbare werklozen en de aanpak zou vaak niet leiden tot structureel werk – vindt de wethouder dat het ‘work first’-beleid in Europa navolging moet krijgen.

Namens het Brusselse adviesorgaan Comité van de Regio’s, dat lagere overheden een stem in Brusselse besluitvorming moet geven, schrijft hij dan ook dat een aanpak van sociale uitsluiting moet inhouden dat „werklozen weer de vloer op gaan volgens het ‘work first’-principe (..)”. Kools advies is een reactie op een voorstel van de Europese Commissie, het bestuur van de EU, over een EU-aanpak om werklozen die het verst van de arbeidsmarkt staan aan werk te helpen.

„Werkloosheid is een Europees probleem”, begint Kool zijn uitleg over het rapport, dat deze week werd aangenomen. Lagere overheden moeten volgens hem zelf hun sociale beleid bepalen, Europa en nationale overheden moeten daarbij „vooral faciliteren”. In zijn advies aan het Comité benadrukt hij dit keer op keer. Ook zegt hij dat niet alleen werk- maar ook participatietrajecten deel moeten uitmaken van sociaal beleid. Mensen die niet kunnen werken, moeten niet worden vergeten.

De Commissie kan adviezen van het Comité naast zich neer leggen. Toch denkt Ben Hoetjes, hoogleraar regionaal beleid in internationaal perspectief aan de Universiteit Maastricht, dat de voorstellen van het adviesorgaan invloed hebben.

„Het Comité is van oudsher het lievelingetje van de Commissie”, zegt Hoetjes. „De belangrijkste reden daarvoor is dat de Europese Commissie blij is met stemmen die niet aan nationale regeringen toebehoren.”

Besluitvorming in Brussel wordt gedomineerd door nationale regeringen en ministeries. En in het politieke spel tussen nationale regeringen en de Europese Commissie is de laatste blij met een tegengeluid van lagere overheden.

Door de dominante positie van de centrale regeringen is de rol van het Comité van de Regio’s in Brussel uiteindelijk „niet erg groot”, zegt Hoetjes. De Commissie luistert graag naar het Comité, maar ministers en regeringsleiders lezen de adviezen volgens Hoetjes „nauwelijks”.

„Iedereen doet z’n plas en alles bleef zoals het was”, zegt Kool, „maar als je niets doet, weet je zeker dat er niets gebeurt.”

De Haagse wethouder vindt het geen probleem dat zijn advies geen aardverschuiving zal veroorzaken. Hij heeft ook andere doelen. Zo wil Kool zijn stad in Brussel, en in de rest van Europa, een grotere bekendheid geven. Zijn Europese activiteiten helpen Den Haag volgens Kool ook Europese subsidies te verwerven.

Kool gebruikt ‘Europa’ daarnaast om zijn „soortelijk gewicht” in discussies met het Nederlandse kabinet te vergroten. Zo heeft Kool een conflict met staatssecretaris en partijgenoot Aboutaleb over sociaal beleid. Aboutaleb wil de sollicitatieplicht voor tienermoeders met een uitkering afschaffen. Kool is daar woedend over en zegt dat Aboutaleb wat hem betreft „dood kan vallen”. „Oh jee, zo kan ik dat natuurlijk niet zeggen", herstelt hij zich. „Maar voor mij is werk voor tienermoeders de enige manier waarop ze aan de armoede te ontsnappen. En ik maak zelf wel uit hoe ik mijn beleid vormgeef.”