Inflatieloze leningen

De inflatie stijgt. In Europa bedraagt de geldontwaarding 3,7 procent en in de Verenigde Staten 4,2 procent. Stijgende prijzen voor voedsel, olie en andere grondstoffen zijn daar deels verantwoordelijk voor. Maar er zijn meer redenen. In veel Aziatische landen slaat de oververhitting nu toe. De weigering om de eigen munt op te waarderen, draagt daar in hoge mate aan bij. Door de stijgende energieprijzen wordt met name het Midden-Oosten overspoeld met geld. Mede door het koppelen van de eigen munten aan de zwakke Amerikaanse dollar slaat de inflatie daar nu extra hard toe.

Nederland ontkomt evenmin aan deze trend. Ook al lijkt de inflatie laag, het Centraal Planbureau verwacht voor volgend jaar 3,5 procent geldontwaarding. In dat opzicht is het verstandig van minister Bos (Financiën, PvdA) om de verhoging van de btw per 2009, van 19 procent naar 20 procent, uit te stellen. Dat kan de inflatie terugbrengen naar 3 procent volgend jaar, als de raming van het CPB tenminste klopt.

Voor debiteuren is inflatie een geschenk. De waarde van de schulden die zij zijn aangegaan wordt er immers door uitgehold. De overheid, met haar enorme staatsschuld, profiteert indirect dus ook van de geldontwaarding.

Spaarders daarentegen zijn juist de klos: de waarde van hun spaargeld wordt uitgehold. Voor pensioenfondsen wordt het dus lastiger om de waarde van hun toekomstige verplichtingen te handhaven. Inflatie is in dit opzicht te beschouwen als een inkomensoverdracht van spaarders aan schuldenaren. En dat is gevaarlijk.

Pensioenfondsen en andere langetermijnbeleggers zouden sterk gebaat zijn bij een praktijk die onder meer in de VS en Frankrijk al gemeengoed is. Daar geeft de overheid, naast gewone obligaties, ook indexleningen uit. Dat zijn staatsobligaties waarvan de hoogte van de rentebetaling afhangt van de inflatie. Hoe hoger de geldontwaarding, hoe meer rente er wordt betaald. Er is, zo geven de institutionele beleggers al enige jaren aan, behoefte aan dit soort leningen die geijkt zijn aan de specifiek Nederlandse inflatie.

Als indexering niet mogelijk is, zullen de toekomstige pensioenverplichtingen wellicht op peil moeten worden gehouden met hogere pensioenpremies. Het ministerie van Financiën lijkt welhaast traditioneel tegenstander van indexleningen. Dat is logisch, want zij kosten de staat meer rente als de inflatie toeneemt. Dat argument houdt echter geen stand. De staat als schuldenaar heeft door de toenemende inflatie een voordeel, maar laat na dat terug te geven. Als pensioenfondsen in indexleningen zouden kunnen beleggen, dempt dat bovendien de noodzakelijke premiestijging. En dat betekent dat de arbeidskosten minder stijgen.

Indexleningen zijn de moeite waard. De overheid heeft het afgelopen decennium, met het verfijnen van de methodiek van de staatsschuldfinanciering, getoond goed te kunnen luisteren naar de de wensen van haar financiers. Het introduceren van indexleningen zou een goede voortzetting zijn.