‘Ierland ontkomt niet aan tweede referendum’

Een tweede referendum over het Verdrag van Lissabon in Ierland is onvermijdelijk, zegt de Ierse hoogleraar Laffan. ‘Veel nee-stemmers zijn bezorgd over immigratie.’

Floris van Straaten

Voor de Ierse premier Brian Cowen is een hoofdrol weggelegd bij de speurtocht naar een oplossing voor het Ierse ‘nee’ van vorige week tegen het Verdrag van Lissabon.

Wat de regering ook doet, zegt prof. Brigid Laffan in een telefonisch interview, ze ontkomt niet aan een tweede referendum als ze het verdrag alsnog wil ratificeren.

Laffan is hoogleraar aan het Dublin European Institute en geldt als een autoriteit op het terrein van Ierland en de Europese integratie. De Ierse grondwet laat volgens haar geen andere keus. „Ierland ratificeert niet of het ratificeert nadat de bevolking er bij referendum mee heeft ingestemd.”

Hoe kan dat worden aangepakt?

„De enige weg is via een extra protocol, dat bij het verdrag wordt gevoegd. Het is nu te vroeg om te zeggen welke extra garanties daarin voor Ierland moeten staan, maar in de herfst kan daarover meer duidelijkheid komen. In de eerste helft van volgend jaar zou er dan een tweede referendum kunnen worden gehouden.”

Maar zouden de kiezers dat niet als een belediging uitleggen?

„Dat zou kunnen. Maar de regering zou de kiezers ook de vraag kunnen voorleggen of ze werkelijk willen dat Ierland als enige aan de zijlijn blijft staan, terwijl alle andere lidstaten al akkoord zijn met het verdrag.”

Hoe verklaart u het ‘nee’ van vorige week?

„De tegenstanders wisten uiteindelijk veel mensen die tot vlak voor het referendum niet wisten wat te stemmen naar hun kant te trekken. Een handicap was dat we vijf weken voor het referendum een nieuwe premier kregen. Ook maakte de weinig overtuigende getuigenis van Cowens voorganger, Bertie Ahern, voor een commissie die zijn privéfinanciën onderzoekt, het zeker niet makkelijker voor de voorstanders van het verdrag.

Verder denk ik dat veel Ieren zich zorgen maken over de immigratie. Uit een opiniepeiling na het referendum bleek dat 20 procent van de tegenstemmers dat deed om de Ierse identiteit te behouden. Ik lees dat als bezorgdheid over immigratie, al zeggen weinigen dat openlijk.”

Uit die peiling bleek ook dat 40 procent van de tegenstemmers zei geen idee te hebben gehad waarover het verdrag ging.

„Het kennisniveau in Ierland over de Europese Unie is laag, lager nog dan in de meeste andere Europese landen. Een handicap was ook dat er veel desinformatie door de tegenstanders in omloop werd gebracht.”

Deugt het Ierse systeem om zulke complexe verdragen in een referendum voor te leggen aan de bevolking, hoewel velen aangeven niet te begrijpen waar het om gaat?

„Het is een systeem met gebreken. Maar we kunnen het niet veranderen. Dat zou alleen gaan als de bevolking daarmee zelf in een referendum instemde en dat zal niet gebeuren. ”

Is deze crisis ernstiger dan die rond het Verdrag van Nice, toen Ierland in eerste instantie ook ‘nee’ stemde?

„Ja, alleen al het feit dat het nu voor de tweede keer gebeurt maakt het lastiger. Bovendien zijn er nu beduidend meer tegenstemmers en is het tegenkamp sterker en beter georganiseerd.”

Wat vindt u van de reactie van de andere EU-staten?

„Erg meelevend en getuigend van verantwoordelijkheidsgevoel. Ze hebben solidariteit met Ierland getoond en tijd gegeven voor een oplossing. Maar aan de andere kant hebben de Europese regeringsleiders ook duidelijk gemaakt niet eeuwig op Ierland te kunnen wachten.”

    • Floris van Straaten