Emancipatoir kunststuk

Volgens critici zijn mannen ziek van Sex and the City. Toch kan de film een man wel degelijk ontroeren

Ik ben de enige man in de zaal. Verder zijn er zo’n honderd vrouwen – bij de matineevoorstelling van Sex and the City op de dag dat de film uitkomt.NRC Next presenteerde vorige week een vernietigende recensie van de film, nadrukkelijk door een man geschreven, tegenover een enthousiast verhaal van een ‘vrouwelijke verslaafde’. Splijtend was de column in de Chicago Tribune van John Kass: „Miljoenen mannen zijn ziek van deze film gebaseerd op een tv-serie over vier angstaanjagende, rijke, ouder wordende, elitaire vrouwen die zeuren over seks en mannen en schoenen kopen voor 700 dollar om zich beter te voelen.”

De boodschap is dat mannen niet van Sex and the City houden. Ze zouden er zelfs niet van kunnen houden, omdat het mannen zijn. Niets is minder waar. Ik vond de serie geweldig en de film een aangenaam extraatje. En – al is het een beetje zoeken – zo zijn er wel meer mannen.

De waarderingsoorlog tussen de seksen doet geforceerd aan. Waarom zou een man zich niet vermaken met een tv-serie vol geestige dialogen, hilarische situaties, scherp getypeerde personages, alles gespeeld in hoog tempo door uitstekende acteurs?

Mannen zijn bang voor de libertijnse Samantha, die zich gedraagt als een vent, in de verpakking van een lekker wijf, suggereert een vriendin. Mannen vinden het te confronterend dat hen de maat wordt genomen, denkt een ander.

Het zou kunnen, maar het zou een zwaktebod zijn. De wijze waarop Carrie, Samantha, Miranda en Charlotte over relaties en seks praten, is gevat, cynisch en direct. Het verschilt ontegenzeggelijk van hoe mannen dat zouden doen, maar dat is deel van de aantrekkingskracht.

In de film What women want krijgt Mel Gibson het vermogen vrouwengedachten te horen. Mannen worden verondersteld dat te willen. Nu is gedachten willen lezen een wat sneue wens, maar kunnen kijken en luisteren naar goedgebekte vrouwen komt allicht in de buurt.

Al die jaren bood Sex and the City die mogelijkheid. Elke aflevering was vormgegeven als een socratisch gesprek, waarbij Carrie halverwege op basis van haar ervaringen en die van haar drie vriendinnen tot een centrale vraag kwam: Willen vrouwen wel ‘gered’ worden? Is het tijd om op te houden met vragen stellen? Worden we echt wijzer of alleen maar ouder? Macha Samantha zorgde voor plastische en praktische subkwesties: zijn pik is te groot, te klein, te krom, te onbesneden, hij wil een relatie, zijn sperma smaakt raar, etc.

Laatstgenoemd onderwerp, over funky spunk, is historisch en komt terecht terug in de proloog van de film. Je kunt het een vies en banaal onderwerp vinden, maar de uitwerking was raak en goed. Samantha bracht het zonder ironie aan als een dringend probleem tijdens de lunch, Carrie bestelde haar rijstpudding af en vervolgens werd er wel degelijk gedacht over oorzaken en oplossingen.

Ik geloof niet dat het taboe nu geslecht is,

maar het zal menigeen aan het denken hebben gezet. Noodgedwongen bekijk je de zaak als man dan toch eens van de andere kant. De aflevering toonde nog maar eens aan aan dat de makers lef hadden en baanbrekend konden zijn.

Om die reden is de serie ook steeds geprezen. De serie was een emancipatoir kunststuk, met moderne, zelfstandige vrouwen. De film geeft mannen aanleiding daaraan te twijfelen. Een representatief voorbeeld geeft Philip French, de filmcriticus van The Observer. „Far from being truly independant, these women are obsessive consumers, slaves to fashion”, schrijft hij. In zijn franciscaanse opvatting sluit consumentisme uit dat iemand een echte onafhankelijke geest bezit. Of dat elkaar in de weg zittende grootheden zijn is minder de vraag dan of de onderliggende aannames waar zijn.

Een ingrijpend moment in de film is wanneer de 49-jarige Samantha haar twintig jaar jongere hengst de bons geeft, omdat haar leven te veel om hem draait. Hij is een filmster, zij zijn manager, en zijn geliefde. Hij is belangrijker geworden dan zij. Ze moet zichzelf wegcijferen, maar ze vindt haar relatie met zichzelf zwaarder wegen. Dat is nog maar haar onafhankelijke opstelling in de liefde, in haar werk heeft ze als manager altijd zichzelf weten te bedruipen.

Na die beslissing troost ze zich met een dagje winkelen. De anderen zie je niets kopen. Er is een lange sessie waarin Carrie trouwjurken past, maar aanvankelijk stelt ze voor in een tweedehands jurk te trouwen. Is dat een idee van een obsessieve consument? De sessie is het gevolg van een aanbod van een tijdschrift en heeft een modereportage in dat blad ten doel.

French schrijft verder dat de vrouwen zich gedragen zich „als dronken kantoormeisjes op een dagje uit” en dat hun optreden „terughoudendheid, smaak en verstand” ontbeert. Hij vindt het niet grappig dat bij een gesprek het woord neuken wordt vervangen door kleuren, omdat er een kind bij zit. En het gelach om Miranda’s slecht bijgehouden bikinilijn, waarbij het schaamhaar onder haar badpak uit piept, is evenmin aan hem besteed. „Deze film bevat een ruwheid, brutaliteit en ontuchtigheid, die komend van vrouwen van middelbare leeftijd, schokkender is dan films die zich richten op ontluikende puberjongens.”

Vrouwen die praten over mannen zijn kennelijk verontrustender dan mannen die vrouwen afknallen. Vreemd genoeg worden film en serie aangevallen op hun gebrek aan realisme. Zeker, de vier vrouwen hebben hyperbolische karakters. Charlotte is de braverik, preuts en burgerlijk tot in haar tenen. Aan de andere kant van het spectrum staat Samantha, grof en altijd geil. Miranda is de onbuigzame, Carrie de tobber. Karakters ontworpen om te botsen, maar dat gebeurt in elke komedie en tragedie. De situaties zijn verdichting, de serie is fictie. Kramer, George en Seinfeld bestaan ook niet echt.

Echt is de emotie.

Een vrouwelijke collega zou

Ik werd geraakt door de gloedvolle, opgewekte wijze waarop Samantha vierde dat ze vijftig werd. Omdat die scène duidelijk maakte wat voor maatschappelijke oordelen met die leeftijd samenvallen en wat dat in haar geval, als net single geworden carrièrevrouw betekende. Ik werd geraakt toen die steile Miranda, tegen de rede in, haar ontrouwe echtgenoot weer in de armen sloot. Ik werd geraakt toen de onvruchtbare Charlotte toch zwanger bleek.

Philip French doet dit alles af als „warme tranen” en hij klaagt dat niemand in de film zich ooit uitlaat over „maatschappelijke gebeurtenissen”. Vijftig worden is geen maatschappelijk probleem, maar wel een existentiële kwestie en die wordt in de film verrassend en lichtvoetig beroerd. Dat is knap. Dat zouden mannen moeten gaan zien.

    • Ron Rijghard