Vrouwen, voetbal en psychotherapie

Zaterdagavond, wanneer Nederland tegen Rusland voetbalt, confereren in de Rotterdamse Kunsthal mediavrouwen over hun zwakke representatie op televisie. Terecht, want uit de in mei gepubliceerde Talking Heads-top-100 bleek dat van de meest optredende personen bij de publieke omroep slechts 16 procent vrouw was.

Ook als er wel een vrouw uitgenodigd wordt als gast in een praatprogramma mag ze soms nauwelijks meepraten. Gisteren zat bij hoge uitzondering in Studio Sportzomer een vrouwelijke voetbalexpert bij Jack van Gelder aan tafel. Marleen Molenaar is oud-international en manager van het damesteam van AZ dat dit jaar kampioen werd. In tegenstelling tot Duitsland en Engeland besteedt de Nederlandse televisie nauwelijks aandacht aan vrouwenvoetbal. Marleen werd dan ook in eerste instantie voorgesteld als de dochter van voetballer Cees Molenaar. Ze werd niet vaak in het gesprek betrokken en veelal genegeerd door Hugo Borst, Jan Mulder en Danny Blind, die niet geprikkeld leken door haar ter zake doende observaties.

Met mannen meepraten over de door hen geclaimde onderwerpen is dus niet de oplossing van het probleem. Vanaf morgen zijn vijf van de elf fractievoorzitters in de Tweede Kamer vrouwen, onder wie de aanvoerders van alle linkse partijen. Dat kan tot nieuwe vormen van samenwerking leiden, maar een feminisering van het publieke debat op televisie zal er niet door worden veroorzaakt.

Gisteren zond de BBC de eerste aflevering uit van Tribal Wives, een programma dat wel naar een andere vorm zoekt om op televisie het vrouwelijke perspectief zichtbaar te maken.

In feite combineert Tribal Wives twee populaire formats: dat van het etnografische toerisme (Groeten uit de Rimboe, Tribe) en dat van het openbare peuteren aan de ziel van een getroebleerde hoofdpersoon. Zes keer wordt een Britse vrouw een maandlang gevolgd tijdens haar verblijf bij een natuurvolk. De deelneemsters worden omschreven als ‘vrouwen die moeten jongleren met carrière, huishouden en gezin, en het gevoel hebben dat er iets ontbreekt’.

Neem nu Sass Willis (34), een alleenstaande blondine uit Oxford, die werkt voor de lokale overheid, paardrijdt, roeit en vrijwilligerswerk doet, maar haar van ’s morgens zes tot ’s avonds elf met activiteiten gevulde leven als leeg ervaart. De BBC gooit ook meteen de psychologische kaarten op tafel: toen Sass 13 was, werd ze gedwongen om bij de echtscheiding voor een van beide ouders te kiezen. Het werd de vader, waarna de moeder woedend alle banden met haar dochter voorgoed verbrak.

De redactie koppelt Sass dus op een Panamees eiland aan een surrogaatmoeder, de tot de Kuna-indianen behorende Ana Lida. Consciëntieus en in alle rust volgt het programma het proces van de aanvaarding van Sass door de Kuna. Wat reizigers allang weten wordt in Tribal Wives goed duidelijk: ondanks grote culturele verschillen lijken alle mensen op elkaar en herkennen ze die gemeenschappelijkheid. Ana Lida verwijt Sass dat haar hyperactiviteit een vorm van escapisme is en dat ze wel erg veel en hard lacht, uit onzekerheid.

In haar hangmat wordt Sass vaak bezocht door nachtmerries over vrouwen die worden vermoord. Het zijn boze geesten, die succesvol worden afgeweerd door oogbaden met een kruidenoplossing. Sass wil ook wel aan de camera kwijt dat het beter met haar gaat, nu ze zich volledig geaccepteerd voelt door een moederfiguur en dat ze moet ophouden met aan haar bestaansrecht te twijfelen.

Er zijn veel ethische bezwaren in te brengen tegen het gebruiken van een bezoek aan een heel andere cultuur voor het helen van psychologische trauma’s. Het riekt naar exploitatie en redactionele opzetjes. Maar alle partijen, inclusief de kijker, hebben weinig te klagen. Wat het effect op lange termijn is van deze ontmoeting tussen twee vrouwen met uiteenlopende, maar op elkaar aansluitende belangen, vertelt het programma niet. In volgende afleveringen zal moeten blijken of het programma er in slaagt te definiëren wat universele vrouwelijke problemen zijn.