Vrijblijvende vrijheid op Den Haag Sculptuur

Sam Durant: ‘Proposal for Monument to Huey Newton at Alameda Country Courthouse, Oakland’ (2004-2006) Foto NRC, Vincent Mentzel Den Haag Sculptuur heeft op het Haagse Lange Voorhout beelden van Amerikaanse kunstenaars geplaatst onder de titel " Freedom". foto VINCENT MENTZEL/NRCH==F/C== Den Haag, 12 juni 2008 Mentzel, Vincent

Tentoonstelling Den Haag Sculptuur. T/m 31 aug op het Lange Voorhout, Den Haag. Inl: www.denhaagsculptuur.nl

Een naakt meisje ligt achterover geleund op een heuveltje van gras. Haar benen speels gebogen. Ze staart naar de blauwe hemel boven haar. Ze zou ook met haar blik de duiven kunnen volgen die een enorme, duiventil in- en uitvliegen. Boven haar torent een kale boom van roestvrij staal met wortels die zich boven de grond bevinden.

‘Freedom’ is dit jaar het thema van de beeldententoonstelling Den Haag Sculptuur, die jaarlijks in de zomermaanden wordt gehouden aan het statige Lange Voorhout. En wat geeft meer vrijheid dan te kunnen dromen en denken wat je wilt?

Het meisje van kunstenaar Kiki Smith, de duiven van Barbara Bloom en de boom van Roxy Paine maken deel uit van een beeldenroute die bestaat uit twintig sculpturen en installaties die de bezoeker onder de dichtbegroeide laan met lindebomen kan bekijken.

Vorig jaar waren Australische beeldhouwers te gast, dit jaar is gekozen voor beeldhouwkunst uit Amerika – het land dat zich graag presenteert als de grote voorvechter van democratie en vrijheid in de wereld. Toch zetten sommige kunstenaars daar hun vraagtekens bij. Naast de poëtische beelden van Smith, Bloom en Paine zijn er ook maatschappijkritische kunstwerken. De in brons gegoten rotanstoel van Sam Durant, getiteld Proposal for Monument to Huey Newton at Alameda Country Courthouse, Oakland, CA, bekritiseert juist die Amerikaanse democratische vrijheid.

Huey Newton was een van de oprichters van de Black Panthers, de beweging die eind jaren zestig vocht voor de rechten van Afro-Amerikanen. Bekend is de foto waarop Newton in de rotan stoel zit, met een jachtgeweer en een harpoen in zijn handen. Het is de bezoeker vrij om op de stoel, die voor het gebouw van de Hoge Raad der Nederlanden staat, plaats te nemen en na te denken over de betekenis van monumenten in het algemeen. Verdient een gewelddadige voorvechter van de mensenrechten een standbeeld?

Ook het werk van Kara L. Walker is gerelateerd aan burgerrechten. Op kleine schaal heeft zij van zwart staal silhouetten geknipt die als een verstild tableau vivant verwijzen naar de geschiedenis van het racisme. Het publiek moet hiervoor wel naar het Haags Historisch Museum aan de Hofvijver. Een deel van de kunstwerken is dit jaar namelijk niet buiten maar binnen te zien. Zoals de letterlijk opgeblazen kop van Bush van Paul McCarthy in het Atrium van het Haagse stadhuis. En Beautiful Superman van David Herbert in de Kloosterkerk aan het Lange Voorhout. In de kerk, waar in 1566 de beeldenstorm woedde, hangt de stripheld als een stervende Christusfiguur aan de wand.

De verhalende, figuratieve werken staan in groot contrast met de modernistische Amerikaanse beeldhouwkunst die Den Haag Sculptuur ook selecteerde. Er is speciale aandacht voor een generatie kunstenaars die vooral productief is geworden na 1959. De strengformele kunst van Joel Shapiro, Bernard Rosenthal en Louise Nevelson zijn door de tentoonstellingsmaker gekozen omdat zij symbool staat voor de artistieke vrijheid in de naoorlogse Amerikaanse kunst. Maar op het Voorhout bekleden ze vooral een decoratieve functie. Het thema ‘vrijheid’ wordt zo wel heel erg vrijblijvend.

Het jaartal 1959 is niet voor niets gekozen. Als uitgangspunt voor de tentoonstelling heeft Den Haag Sculptuur het nabijgelegen Amerikaanse ambassadegebouw genomen. Dit gebouw, een ontwerp van Marcel Breuer, de Duitser die in 1946 vluchtte naar New York, werd in 1959 gebouwd. Het stond ooit als architectonisch, modernistisch ontwerp symbool voor de democratische waarden van Amerika. Daarmee vormt de ambassade de schakel tussen Amerika en het vrijheidsideaal. Op de tentoonstelling fungeert het gebouw als ‘de beginnende sculptuur.’

Wat vrijheid precies inhoudt, daar komt de bezoeker op Den Haag Sculptuur niet achter. Daarvoor is het werk te divers en te willekeurig bijeengeschaard. Het ‘topje van de ijsberg’ wat drijft in de Hofvijver, van de Nederlandse kunstenaar Matthijs Bosman, levert mogelijkerwijs hulp voor de zwevende kijker. Hij baseerde zijn werk op een citaat van Ernest Hemingway: „A good story is like an iceberg.” We zien slechts het topje van iets, maar er schuilt veel meer onder het oppervlak. Daarmee is Bosmans kunstwerk een mooie metafoor voor deze tentoonstelling.