Waarom is de hemel blauw (en vanuit de ruimte zwart)?

Vandaag zo’n beetje de vraag der vragen, gesteld door Nel van Rossum du Chattel uit Amsterdam: waarom is de hemel blauw?

Vanuit de ruimte gezien, is de hemel boven de aarde zwart, niet blauw, en de zon wit, niet geel. Dat komt door de dampkring, een dikke laag moleculen die het zonlicht breekt. Lichtstralen botsen op de dampkring, het zonlicht raakt verstrooid en verandert van kleur.

„De kleur van licht wordt bepaald door zijn golflengte”, vertelt Peter Siegmund, klimaatonderzoeker bij het KNMI. Zonlicht verenigt het hele spectrum van kleuren (golflengten) in de kleur wit. Rood, aan het ene einde van het spectrum, heeft de langste golflengte en blauw, aan het andere einde, de kortste. „Hoe korter de golf, hoe sterker de afbreking en verstrooiing. Blauw licht raakt dus het meest verstrooid. Het schiet alle kanten op. En dat zien we.”

Je ziet het ook aan de zon, vertelt Siegmund. „Vanuit het vliegtuig is de zon wit, maar gezien vanaf de aarde lijkt-ie geel. De dampkring haalt namelijk het blauw uit het wit. Het resultaat is een gele zon.”

Als de dampkring nog méér blauw en zelfs wat groen licht afbreekt of filtert, blijft het rood van feeërieke zonsondergangen over. „’s Avonds leggen zonnestralen een langere afstand door de dampkring af dan overdag, waardoor nog meer blauw licht verstrooit: zowel de zon als de hemel kleuren roder.”

Ook luchtvervuiling zorgt voor meer verstrooiing. De mate van vervuiling is volgens Siegmund zelfs af te lezen aan de kleur van de lucht. Luchtverontreiniging brengt meer (stof)deeltjes in de lucht, waardoor ook andere kleuren (met langere golflengte) worden afgebroken: de laagstaande zon wordt nog dieper rood en de lucht wat grijzer. „’s Ochtends is de hemel vaak helderder blauw dan ’s avonds – dan is de lucht al de hele dag vervuild.”

Je kunt het al merken als je van het ‘schone’ Friesland naar de ‘vuilere’ Randstad reist. „De hemel wordt gedurende de reis steeds grijzer, steeds minder blauw.”

Kan de lucht ook groen kleuren? „Dat wordt te exotisch.”

Freek Schravesande