Machtig Iran

Is er nog een kans dat er oorlog komt met Iran? Op zijn afscheidstournee langs een aantal Europese hoofdsteden heeft president Bush tegen bondskanselier Angela Merkel gezegd dat „alle opties op tafel liggen”. Merkel vermeed een openbaar verschil van mening en legde er de nadruk op dat zij de voorkeur gaf aan diplomatie gecombineerd met economische sancties. De Britse premier Gordon Brown was specifieker. Als gastheer van Bush verklaarde hij dat Groot-Brittannië met de rest van de Europese Unie de buitenlandse tegoeden van de grootste Iraanse handelsbank zou bevriezen, tot Teheran opening van zaken geeft over zijn nucleaire installaties. Brown beloofde ook nog meer troepen voor Afghanistan en hij zal niet buigen voor de politieke druk om de Britse soldaten eerder uit Zuid-Irak terug te halen. Wat op het ogenblik in Den Haag over het probleem- Iran gedacht wordt, weten we niet.

Al een paar jaar komen er geruchten uit Washington dat desnoods de Iraanse installaties gebombardeerd zullen worden om te voorkomen dat Teheran een atoommogendheid wordt. De voorgeschiedenis is bekend. President Ahmadinejad verzekert bij hoog en bij laag dat hij alleen vreedzame bedoelingen heeft. Tegelijkertijd wil hij Israël van de kaart vegen en is de Holocaust volgens hem een verzinsel. Het hoofd van het International Atomic Energy Agency, Mohamed ElBaradei, liet vorige week in een interview met Der Spiegel merken dat hij niet tevreden is met de samenwerking van de Iraniërs, maar pleit voor diplomatie. De verhouding met Teheran verkeert al jaren op een gevarieerde manier in een impasse. Als dit de manier van Ahmadinejad is om tijd te winnen, dan slaagt hij daar aardig in.

Nieuwe Europese sancties zullen Iran benadelen, maar ook tot een nieuwe aanpassing leiden. De handel met China en India wordt op dezelfde voet voortgezet, de olieprijs blijft stijgen. Het is dus niet uitgesloten dat Teheran binnen niet al te lange tijd de schade zou kunnen compenseren. Bovendien is een geslaagde aanpassing een blijvende verandering. Volgen we dit scenario, dan zou het Westen via mislukte sancties zich van een olieleverancier beroven. In dat geval zou het zelfvertrouwen van Ahmadinejad fabelachtige proporties aannemen.

Er is nog een reden waarom hij zich op het ogenblik niet over de positie van zijn land hoeft te beklagen. Onlangs is de Iraakse premier Nouri al-Maliki bij hem op bezoek geweest. Bij die gelegenheid heeft hij gezworen dat Irak nooit als basis voor een aanval op Iran zal worden gebruikt. Door de oorlog in Irak is Iran toch al van zijn grootste vijand bevrijd. Al-Maliki is nu bezig er een betrouwbare buur van te maken.

Aan het einde van dit jaar eindigt het mandaat van de VN dat de Amerikaanse aanwezigheid regelt. In plaats daarvan wil Washington met Bagdad een veiligheidspact sluiten waardoor de Amerikaanse strijdkrachten in het land kunnen blijven. De onderhandelingen daarover zijn vastgelopen. Al-Maliki is van mening dat wat de Amerikanen willen „een grove schending van de soevereiniteit” betekent. Hij wil Amerikanen geen immuniteit van de nationale wetten en rechtbanken garanderen; niet toestaan dat ze militaire operaties uitvoeren die niet de instemming van de Iraakse regering hebben. Washington mag niet de vrije beschikking hebben over de Iraakse wateren en het luchtruim. Dit standpunt heeft de hartelijke steun van Iran.

In de regio neemt de invloed van Teheran toe. De ontwikkelingen op de oliemarkt in aanmerking genomen, is het zeer de vraag of de nieuwe sancties succes zullen hebben. Bij vorige gelegenheden was dat ook niet het geval. Praten met Ahmadinejad is voor het Washington van Bush taboe. Wel is de Amerikaanse regering er zeker van dat in Iran aan de bom wordt gewerkt. We moeten in ieder geval rekening houden met de mogelijkheid dat er een kernmacht bij zou kunnen komen.

Wat te doen? Rustig afwachten tot het zover is? Zou Iran de bom gebruiken, dan staat dat gelijk met gegarandeerde zelfvernietiging en een daarop volgende oorlog, dat wil zeggen een catastrofe waarvan we ons geen voorstelling kunnen maken.

Of moeten we denken aan een preventieve oorlog, waarin met een ‘chirurgische ingreep’ vanuit de lucht de installaties zullen worden verwoest? Dat zou waarschijnlijk het hele Midden-Oosten tegen het Westen en Israël mobiliseren, het gevaar van het terrorisme doen toenemen, een ongekende oliecrisis veroorzaken. Hebben we dat er voor over?

Iran heeft zich als gevolg van de oorlog in Irak, de opkomst van China en India, het herstel van Rusland en de schaarste aan olie, in een nieuwe machtspositie kunnen manoeuvreren. Het heeft nog geen bom, misschien is het waar wat ze daar zeggen, wordt er alleen aan installaties voor vreedzame doelen gewerkt. Maar het Westen heeft geen middelen om dat te verifiëren. Onder deze omstandigheden blijft alleen de diplomatie over en de hoop dat Ahmadinejads bewind aan zichzelf ten onder zal gaan. Zo is het ook de Sovjet-Unie vergaan. Dat heeft veertig jaar geduurd.

Reageren kan op nrc.nl/hofland (Reacties worden openbaar na goedkeuring door de redactie).