Hamas nu ook voor Israël partij in Palestijns conflict

Israël en Hamas zijn het via Egyptische bemiddeling eens geworden het schieten te staken. Het is voor Israël een grote stap en voor Hamas het beste nieuws sinds tijden.

Israël belooft zich in te houden, als Hamas niet als eerste schiet. „We geven het een kans”, zei een regeringswoordvoerder zuinigjes. Een staakt-het-vuren mag het gesloten akkoord met Hamas niet heten van Israël. Verder dan een „informele overeenkomst” wil het niet gaan.

Het mag allemaal wat koeltjes klinken, Israël heeft toch een grote diplomatieke stap gezet. Voor het eerst heeft het land echt zaken gedaan met Hamas. Indirect, dat wel. Formeel praat Israël niet met de fundamentalistische organisatie, die immers uit is op de vernietiging van de joodse staat. Alleen via Egyptische onderhandelaars, die maandenlang heen en weer pendelden, stonden beide partijen met elkaar in contact.

Kern van het staakt-het-vuren, dat morgenochtend ingaat, is dat er aan wederzijds vertrouwen gewerkt gaat worden. Hamas schiet niet meer met raketten op Israëlisch grondgebied, Israël houdt op met het bestoken van de Gazastrook. De grensovergangen van de geïsoleerde Gazastrook gaan langzaam open. Uiteindelijk zullen de partijen beginnen te praten over de vrijlating van de ontvoerde Israëlische militair Gilad Shalit.

Het akkoord van gisteren is het beste nieuws sinds tijden voor Hamas. De beweging stuurde al maanden aan op een overeenkomst met Israël. Militair is Hamas geen partij voor het Israëlische leger. Sinds januari hebben Palestijnse aanvallen vanuit de Gazastrook vier Israëlische doden opgeleverd. Luchtaanvallen, tankbeschietingen en kleine invasies kostten meer dan 400 Palestijnen het leven. Deskundigen uit het Israëlische leger wezen er de afgelopen weken vaak op dat Hamas toe is aan een adempauze.

Strijders van de aan Hamas gelieerde Qassambrigades schieten vrijwel dagelijks raketten af op Israël, maar die dienen eerder een psychologisch dan een militair doel. Het Israëlische kabinet overwoog de afgelopen tijd serieus een grote invasie in de Gazastrook om een einde te maken aan het Hamasbewind. Uiteindelijk zag premier Olmert daarvan af, waarna de vredesgesprekken in een stroomversnelling raakten.

Zeker zo belangrijk voor Hamas is de impliciete erkenning van Israël dat de beweging partij in het conflict is. Tot dusverre weigerde Israël te praten met Hamas, dat ook in Europa en de VS als terroristische organisatie geldt. De enige Palestijnse gesprekspartner is president Mahmoud Abbas, de leider van Al-Fatah. Die partij en Hamas voeren een strijd om de macht in de Palestijnse gebieden. Hamas won de parlementsverkiezingen en greep vorig jaar de macht in de Gazastrook. Abbas regeert zonder Hamas verder op de Westelijke Jordaanoever. De president was geen partij in de gesprekken over het staakt-het-vuren en kon niet veel meer dan ermee instemmen.

Overigens beweegt niet alleen Israël. In de top van Hamas is een pragmatischer stroming opgestaan, die tot opmerkelijke compromissen bereid is. Hamas werd populair onder de Palestijnse bevolking met een belofte van een compromisloze politiek. Het bestaansrecht van Israël zou nooit erkend worden, en de strijd moest tot het bittere einde doorgaan. Nu heeft Hamas het niet langer over vernietiging van Israël en de beweging stelt dat Israël zich moet terugtrekken uit de in 1967 bezette gebieden. Israël en Hamas lijken zich ervan bewust te zijn geworden dat de tegenstander niet zomaar weg te krijgen is.

Hamas heeft zijn belangrijkste troef nog in handen. Sinds zijn ontvoering in 2006 is korporaal Shalit een effectief chantagemiddel gebleken. De gijzeling heeft een groot effect op de Israëlische samenleving. Burgercomités organiseren protestbijeenkomsten, in praatprogramma’s discussiëren deskundigen over de vraag hoe hij vrij kan komen. De teneur is altijd dat premier Olmert te weinig doet om Shalit vrij te krijgen. Hamas eist de vrijlating van tientallen strijders in ruil voor Shalit. De Palestijnse onderhandelaars hebben bereikt dat de kwestie pas in de laatste fase van het staakt-het-vuren aan bod komt. Grommend stellen televisiecommentatoren en columnisten in Israël vast dat Hamas winnaar is van dit akkoord.

Maar Olmert heeft haast. Hem hangt een gedwongen vertrek boven het hoofd wegens corruptieschandalen. Het officiële vredesproces met Abbas is min of meer vastgelopen. Olmert is op andere fronten actief geworden. Ook met de Libanese beweging Hezbollah wordt gepraat over een gevangenenruil, met Syrië zijn vredesgesprekken geopend. Hamas is nu ook een gesprekspartner geworden. De lauwe reacties in eigen land neemt hij deze keer voor lief.