Exit Marijnissen

Het ideale verdwijnpunt van een politiek leider bestaat niet. Gaat hij weg op een dieptepunt dan wordt hij beschuldigd van vaandelvlucht. Vertrekt hij op een hoogtepunt dan treft hem al gauw het verwijt de partij in een afgrond te hebben gestort. Aftredend SP-leider Marijnissen loopt het risico te gaan behoren tot de tweede categorie. Maar de gezondheidsredenen die hij aanvoert, geven aan dat het hier gaat om een onvrijwillig terugtreden als fractievoorzitter en partijleider. Marijnissen zei gisteren dat hij nu als gewoon Kamerlid zijn opvolger op de achtergrond wil bijstaan. Dit is geen goed idee. Transparantie is bij een leiderschapswisseling vereist. Dat is niet alleen een interne partijzaak, gelet op het aanzienlijke aantal zetels dat de SP in de Kamer bezet. Door aan te blijven in de Kamer als ‘vraagbaak’ of als partijvoorzitter (dat is niet duidelijk) ontstaat een troebel klimaat rond het leiderschap. Marijnissen kan beter zijn bankje snel ontruimen en de nieuwe vrouw of man alle ruimte te geven.

De verdiensten van Marijnissen voor de SP, maar ook voor de Nederlandse politiek, zijn niet gering. Volgens zijn persoonlijke mythe is hij een worstenmaker die als het ware per ongeluk in de Tweede Kamer verzeild raakte. In werkelijkheid behoort Marijnissen tot het selecte gezelschap van Nederlandse partijstichters. Hij vormde de SP om van een plaatselijke marxistisch-leninistische splintergroep tot een nationale politieke partij. Die vulde het sociaal-democratisch vacuüm dat links van de PvdA ontstond nadat die partij begin jaren negentig naar het midden schoof. De anti-Haagse camouflage die Marijnissen daarbij gebruikte was onderdeel van de strategie waarmee hij zijn partij groot maakte. De SP kan met haar eerste leiderschapswisseling in ruim twee decennia nu laten zien of de schaduwen van het leninistische verleden echt weg zijn.

De SP voert wel een achterhoedegevecht door de weg die de partij onder aanvoering van Marijnissen heeft ingeslagen: tegen Europa, tegen liberalisme en de vrijheid van het individu, en tegen de vrije handel. De partij staat een nostalgische terugkeer naar een nationale verzorgingsstaat voor die óf nooit heeft bestaan óf, voorzover die er was, achter de horizon van de globalisering is verdwenen. Maar Marijnissen verdient respect als goed debater, als soms confronterend Kamerlid en als fatsoenlijk democraat. De kracht van de leider is nu mogelijk de zwakte van de SP, die het voortaan moet doen zonder de man die het beeldmerk van de partij was.

De gevolgen van het terugtreden van Marijnissen voor het politieke landschap moeten niet worden onderschat. De komende maanden zal duidelijk worden of de SP de zaken intern op orde houdt, en of de nieuwe leider de maarschalksstaf in zijn ransel heeft. De kans dat de opvolger meteen ook beschikt over de magie van Marijnissen is gering. Het hijgen van de SP in de nek van de PvdA is voorlopig gestaakt. Het zou een vergissing zijn als de regeringspartijen daarom nu achterover zouden leunen. Van de methode-Marijnissen, het mobiliseren van de burger, kunnen zij nog leren .