Een tragische man op een eiland

Het Oerol Festival bezwijkt onder het genre ervaringstheater. Toch wordt er ook ‘ouderwets’ toneel gespeeld. De Dubbelvoorstelling over Bomans is excellent.

De wind suist in je gezicht, het is hier aan de Noordzeekust niets dan barre verlatenheid. Een forse man op leeftijd bewoont een tent, draagt hoed en stropdas en rookt pijp.

In juli 1971 bracht schrijver Godfried Bomans een week door op Rottumerplaat, vechtend tegen spoken, de meeuwen en de eenzaamheid. In de gestalte van acteur Wim Meeuwissen keert hij nu terug in de dubbelvoorstelling Bomans hoort u mij? en Ruis ik slecht verstaan.

Radioreporter Willem Ruis nam destijds vanaf de vaste wal dagelijks contact op met Bomans. Ruis, vertolkt door Guido Pollemans, bevindt zich in een overdadig gezellige studio, tijdelijk gebouwd in een hotel. Een geniale gedachte om deze ‘eerste Nederlandse reality-soap’, zoals acteur Meeuwissen het noemt, te transformeren tot theater. Het behoorde bij het radiomaken van meer dan dertig jaar geleden om mensen op onverwachte plekken neer te poten, en dan afwachten wat er gebeurt. Schrijver Jan Wolkers volgde Bomans op en ontwikkelde zich tot de lyrische natuurheld van Rottumerplaat, Bomans werd de tragische man voor wie de studio geborgenheid symboliseert.

Acteur Ruis heeft een timide speelstijl, acteur Bomans zoekt het pathos op. De spelers beroepen zich op authentiek materiaal en vertolken hun rol in een wat gechargeerde, ouderwets aandoende stijl met gedragen dictie en grote inleving. Het is excellent. Deze voorstelling komt als geroepen.

Even leek het Oerol Festival te bezwijken onder het genre van het ervaringstheater: toeschouwers als deelnemers. Ze wandelen mee aan de hand van Robert Wilson, turen anderhalf uur naar een ijl klank- en lichtspel, gebracht door de Peer Group. En in een behekst bos vol monsters jagen de bizarre, groteske spelers van het Franse gezelschap La Fai Ar de toeschouwers voort van een sprekende boomstronk naar een vastgebonden meisje.

In datzelfde bos is een verdwaalde actrice in mantelpakje, zo weggelopen uit Wall Street, die vinnige tikken uitdeelt met haar handtasje. Wie zich als toeschouwer teweer stelt tegen dit aanrakingsgedoe verbreekt de code en verstoort de voorstelling. In het vaak egocentrische spel van de regisseur en acteurs zijn wij, publiek, maar pionnen. Dat is de stijl van het belevingstheater; de toeschouwers dienen allereerst gedwee te zijn.

Ook toneelspeelster Carla Mulder put met de voorstelling Meisje Loos uit authentiek materiaal. Enige tijd terug trof zij in het familiebezit tweeduizend stereofoto’s aan, gemaakt door haar grootvader die in 1907 naar Amerika emigreerde. De actrice ontdekt dat haar grootvader tabaksplanter in Virginia was. Had hij soms slaven in dienst? Carla Mulder laat dit en talloze geheimen open. Ze vertolkt zowel de idealistische kleindochter als een jonge vrouw, die in gewetensnood komt vanwege de vermeende handelwijze van haar grootvader. Net als bij Bomans en Ruis treft actrice Mulder de toeschouwer met taal, herinneringen en overwegingen recht in het hart.

De reis naar Amerika die zij maakt, ontaardt in een tocht vol twijfels en desillusies. Dat is ook een vorm van ervaringstheater, maar wel oprecht. Neem Wim Meeuwissen die als Godfried Bomans met gebroken stem door de wind in zijn microfoon roept: „U treft een eenzaam mens, laat ik eerlijk zijn.” Onvergetelijk.

Oerol Festival 2008, Terschelling. T/m 22/6. Voor livefragmenten zie www.nrc.nl/oerol

Rectificatie / Gerectificeerd

Correcties en aanvullingen

Henry Hudson

De inzet bij het artikel Een tragische man op een eiland (18 juni, pagina 11) meldt dat Henry Hudson als eerste voet zette op Governors Island in 1609. Hudson voer weliswaar op deze reis de naar hem vernoemde rivier bij New York op, maar het eiland werd waarschijnlijk voor het eerst bezocht in 1611 door de Nederlandse ontdekkingsreiziger Adriaen Block.