Britse ‘dog of war’ riskeert 32 jaar cel in donker Afrika

De Britse huurling Simon Mann staat in Equatoriaal-Guinee terecht voor een poging tot staatsgreep. De ingrediënten van de mislukte coup zouden niet misstaan in een roman.

Simon Mann Foto Reuters Old Etonian, voormalig officier van de elite-eenheid SAS, en aangeklaagd voor een poging tot staatsgreep in 2004 in het West-Afrikaanse staatje waarvan oppervlakte en inwonertal omgekeerd evenredig zijn aan olierijkdom. British mercenary Simon Mann, one of Africa's last "dogs of war", sits in front of a court in Malabo, June 17, 2008. Mann, 55, went on trial in Equatorial Guinea on Tuesday and the prosecution asked he be jailed for nearly 32 years for his role in a failed 2004 coup plot. REUTERS/Ceiba News Magazine/Handout (EQUATORIAL GUINEA). FOR EDITORIAL USE ONLY. NOT FOR SALE FOR MARKETING OR ADVERTISING CAMPAIGNS. REUTERS

Het zal even wennen zijn voor iemand die opgroeide aan de beste Britse kostschool en jarenlang het luxeleventje leidde van de Londense upper class: 32 jaar opsluiting in een donkere cel in Equatoriaal-Guinee.

Voor dit weinig aantrekkelijke vooruitzicht staat Simon Mann, Old Etonian, voormalig officier van de elite-eenheid SAS, en aangeklaagd voor een poging tot staatsgreep in 2004 in het West-Afrikaanse staatje waarvan oppervlakte en inwonertal omgekeerd evenredig zijn aan olierijkdom.

In een zwaar bewaakte rechtbank in Malabo, de hoofdstad van Equatoriaal-Guinee, begon gisteren in aanwezigheid van talrijke Britse media het proces tegen Mann en zeven Afrikaanse medeverdachten. Mann staat formeel terecht voor misdaden tegen het staatshoofd, president Teodoro Obiang Nguema, tegen de staat en tegen de vreedzaamheid en onafhankelijkheid van de republiek. De vermagerde Mann, gekleed in een grijs gevangenispak met blauwe strepen op de rug, werd vanaf de wand aangestaard door het portret van Obiang Ngueme, de sinds 1979 autoritair regerende leider die hij dus niet wist af te zetten.

Mann erkent betrokkenheid bij het plot, maar ontkent het brein van de operatie te zijn geweest. Zijn rol beperkte zich naar eigen zeggen tot het afzetten – desnoods vermoorden – van Obiang Ngueme, om ruimte te maken voor Severo Moto, een oppositiepoliticus die in ballingschap leeft in Madrid. Moto zou in ruil voor de machtsgreep lucratieve oliecontracten uitdelen aan Ely Calil, een in Londen woonachtige Libanese zakenman die zijn fortuin vergaarde in de Nigeriaanse olie. Calil zou de eigenlijke opdrachtgever zijn geweest. Uit een boek van de Britse journalist Adam Roberts over de mislukte staatsgreep, The Wonga Coup, komt echter een beeld naar voren van Mann als iemand die samen met zijn medehuurlingen doelbewust en zelfstandig uit was op zo groot mogelijke inkomsten uit de olieverkoop zodra Moto president was. ‘Wonga’ is Brits Bargoens voor geld – véél geld.

De autoriteiten van Equatoriaal-Guinee hebben de bewaking tijdens de zittingen in Malabo flink opgeschroefd uit vrees voor een aanslag op Mann in opdracht van Calil. Voor de ingang van de rechtbank is een tank geposteerd.

Mann werd in 2004 samen met zeventig collega’s gearresteerd in Harare waar zij probeerden om in een met wapens volgepropte Boeing 727 naar Equatoriaal-Guinee te vliegen. Mann kreeg in Zimbabwe drie jaar cel voor een poging tot illegale wapenaanschaf. Dit jaar werd Mann uitgeleverd aan Equatoriaal-Guinee, op voorwaarde dat hij niet de doodstraf krijgt.

De mislukte staatsgreep vertoont opmerkelijke paralellen met de roman die de wereld van westerse huurlingen tijdens Afrikaanse (onafhankelijkheids)oorlogen vereeuwigde, The dogs of war van Frederick Forsyth. De bestseller uit 1974 beschrijft hoe een groepje huurlingen in opdracht van een Brits mijnbouwbedrijf een staatsgreep pleegt in Zangaro, een miniscuul, grondstofrijk landje in de oksel van West-Afrika.

Aangenomen wordt dat Equatoriaal-Guinee model stond voor Zangaro. Documenten die in 2005 opdoken in de Britse National Archives doen sterk vermoeden dat Forsyth persoonlijk betrokken was bij een wérkelijke couppoging in Equatoriaal-Guinee, in 1973. Deze poging zou gediend hebben als inspiratiebron voor The dogs of war. Dertig jaar na verschijning van het boek was Equatoriaal-Guinee dus wederom doelwit van huurlingen, met één groot verschil: in The dogs of war slaagt de opzet.

Maar ook het mislukte plan van Mann bevat intriges die zo in een roman passen. De helikopters waarmee de huurlingen hun aanval wilden uitvoeren, werden gefinancierd door Mark Thatcher, de enige zoon van Margaret Thatcher. Sir Mark beweert dat het geld bestemd was voor de aanschaf van vliegende ambulances om arme Afrikanen mee te helpen. Maar in 2005 bekende hij tegenover een Zuid-Afrikaanse rechter schuld, in ruil voor voorwaardelijke celstraf.

De zaak tegen Mann en consorten symboliseert de afnemende rol van westerse huurlingen in Afrika. Waren zij van de jaren zestig tot negentig actief van Biafra en Benin tot Congo en Angola, met de afname van de conflicten op het continent krimpt ook hun natuurlijke habitat. Zuid-Afrika, decennia hofleverancier van huurlingen, voerde in 2006 wetgeving door die activiteiten van Zuid-Afrikaanse, private militaire bedrijfjes aan banden legt. Katalysator van de wetgeving was de arrestatie in 2004 van Simon Mann en zijn zeventig dogs of war.

    • Mark Schenkel