Afscheid is pijnlijk

Het ideale verdwijnpunt van een politiek leider bestaat niet. Gaat hij weg op een dieptepunt dan wordt hij beschuldigd van vaandelvlucht. Vertrekt hij op een hoogtepunt dan treft hem al gauw het verwijt de partij in een afgrond te hebben gestort. Aftredend leider Marijnissen van de Socialistische Partij (SP) loopt het risico te gaan behoren tot de tweede categorie. Maar de gezondheidsredenen die hij aanvoert, geven aan dat het hier gaat om een onvrijwillig terugtreden als fractievoorzitter en partijleider. Marijnissen kondigde gisteren aan wel in de Kamer te zullen blijven. Desgewenst wil hij zijn opvolger op de achtergrond bijstaan. Na nog een nachtje slapen, zal hij zich realiseren dat dit geen goed idee is. Afscheid nemen is nu eenmaal pijnlijk. Het is in zekere zin een interne zaak voor de SP, maar Marijnissen doet er goed aan zijn bureau op te ruimen en de nieuwe vrouw of man alle ruimte te geven. Kiezers zullen zich niet bedrogen voelen, gegeven het feit dat het gaat om overmacht.

De verdiensten van Marijnissen voor de SP, maar ook voor de Nederlandse politiek, zijn niet gering. Volgens zijn persoonlijke mythe is hij een worstenmaker die als het ware per ongeluk in de Tweede Kamer verzeild raakte. In werkelijkheid behoort Marijnissen tot de selecte groep van Nederlandse partijstichters. Hij vormde de SP om van een lokale maoïstisch-leninistische splintergroep tot een nationale politieke partij. Die vulde het sociaal-democratisch vacuüm dat links van de PvdA ontstond nadat die partij begin jaren negentig naar het midden schoof. De anti-Haagse camouflage die Marijnissen daarbij gebruikte was onderdeel van de strategie waarmee hij zijn partij groot maakte.

De SP voert een achterhoedegevecht door de weg die de partij onder aanvoering van Marijnissen heeft ingeslagen: tegen Europa, tegen liberalisme en de vrijheid van het individu, en tegen de vrije handel. De partij staat een nostalgische terugkeer naar een nationale verzorgingsstaat voor die óf nooit heeft bestaan óf, voorzover die er was, achter de horizon van de globalisering is verdwenen. Maar Marijnissen verdient respect als goed debater, als soms confronterend Kamerlid maar vooral als fatsoenlijk democraat. De kracht van de leider is nu mogelijk de zwakte van de SP. Deze partij, die klaarstond om de PvdA te overvleugelen, moet dit nu doen zonder de man die het beeldmerk van de partij was.

De gevolgen van het terugtreden van Marijnissen voor het politiek landschap moeten niet worden onderschat. De komende maanden zal duidelijk worden of de SP de zaken intern op orde houdt, en of de nieuwe leider de maarschalksstaf in zijn ransel heeft. De kans dat de opvolger meteen ook beschikt over de magie van Marijnissen is gering. Het spreekwoordelijke hijgen van de SP in het oor de van PvdA is nu voorlopig gestaakt. Het zou een vergissing zijn als de regeringspartijen daarom nu achterover zouden leunen. Uiteindelijk zijn partijen bijzaak. Het moet gaan om de burger.